Skip to main content
فهرست مقالات

ثبات شریعت و مدیریت دگرگونی های اجتماعی- اقتصادی

نویسنده:

ISC (12 صفحه - از 95 تا 106)

کلید واژه های ماشینی : شریعت، اسلام، شریعت اسلام، تشریع، جامعیت و ثبات شریعت اسلام، جامعیت و ثبات شریعت، حکم، تشریع حکم عناوین ثانویه، رابطه انسان با طبیعت، انسان، شهید صدر، جوامع بشری از زمان تشریع، عقد، تحول جوامع بشری سازگار، مصادیق، احکام عناوین ثانویه، روابط، نظریه، پرسش، اجتماعی، منطقة‌الفراغ، شریعت اسلام حکم، جامعیت و ثبات شریعت دلالت، تحول، تغییر، احادیث جامعیت و ثبات شریعت، نقد نظریه شهید صدر، سازگار، پیشرفت، تحول چشمگیر جوامع بشری

بسیاری از فقیهان بزرگ اسلام چون امام خمینی قدس‌سره معتقدند که شریعت اسلام، شریعتی جامع و ثابت است. روایات متعددی از معصومان علیهم‌السلام نیز بر جامعیت و ثبات شریعت دلالت دارند. این در حالی است که تحول چشمگیر جوامع بشری از زمان تشریع تاکنون و به‌ویژه در دو قرن اخیر، این پرسش را برانگیخته که جامعیت و ثبات شریعت اسلام چگونه با تحول جوامع بشری سازگار است؟ شهید صدر در پاسخ به این پرسش، نظریه «منطقة‌الفراغ» را طرح می‌کند. در این مقاله، پس از توضیح و نقد نظریه شهید صدر، نظریه جایگزینی که به نظر نگارنده پاسخ روشنی برای این پرسش بوده، با احادیث جامعیت و ثبات شریعت نیز سازگار است، تبیین می‌شود. نظریه جایگزین به‌صورت مختصر بر مقدمات ذیل مبتنی است: 1. پیشرفت دانش و تجربه بشری در طول زمان، سبب تغییراتی در روابط انسان با طبیعت و روابط انسان‌ها با یک‌دیگر می‌شود؛ 2. این تغییرات، قابل جهت‌دهی و مدیریت است؛ 3. جامعیت و ثبات شریعت درباره عناوین روابط است، نه مصادیق آن‌ها؛ 4. عناوین روابط را به سه گروه عناوین اولیه و ثانویه و عامه می‌توان تقسیم کرد؛ 5. شریعت اسلام حکم هر عنوان را براساس مصالح و مفاسد به‌صورت قضیه حقیقیه بیان کرده است و هیچ عنوانی نیست، مگر آن‌که حکم آن به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم (از طریق عمومات) بیان شده است؛ 6. خداوند با تشریع حکم عناوین ثانویه، تغییرات را در جهت اهداف، جهت‌دهی و مدیریت می‌کند. براین اساس، هر تغییری که در روابط ایجاد شود، حکم آن را از دستگاه شریعت می‌توان استنباط کرد و نتیجه آن‌که حکم عناوین ثابت است و حکم مصادیق ممکن است تغییر کند.

خلاصه ماشینی: "رابطه انسان با طبیعت در طول زمان تحول می‌یابد و در پی مشکلات جدیدی که انسان با آن مواجه می‌شود و راه‌حل‌های متنوعی که برای مشکلات مزبور می‌یابد، وسائل و روش‌های او برای تسخیر طبیعت و استفاده از آن قوی‌تر و کاراتر می‌شود؛ اما رابطه انسان با انسان‌های دیگر به طور طبیعی متحول نیست؛ زیرا این روابط برای حل مشکلات ثابتی است؛ بدین‌سبب اصل آن روابط ثابت است؛ گرچه احتمال دارد شکل ظاهری آن‌ها تغییر کند؛ برای مثال، هر ملتی که در اثر ارتباط با طبیعت به ثروتی دست یابد، به قاعده توزیع نیاز دارد و تفاوتی نمی‌کند که با ابزار و روش‌های ساده یا با ابزار و روش‌های پیچیده و پیشرفته تولید کند؛ از این رو، تشریعاتی که چنین روابطی را بر اساس دیدگاه اسلام از عدالت تنظیم می‌کند، از جهت نظری می‌تواند ثابت باشد؛ زیرا برای حل مشکلات ثابتی است؛ پس طبیعی است که اسلام، اصول نظری و تشریعی خود را به‌صورت اصولی ثابت که می‌تواند روابط انسان‌ها را با یک‌دیگر در عصرهای گوناگون تنظیم کند، ارائه دهد؛ ولی این بدان معنا نیست اسلام درباره جهات متحول زندگی انسان، یعنی رابطه انسان با طبیعت اهمال کرده است؛ زیرا تحول این رابطه و پیشرفت انسان در استفاده از طبیعت، طرحی را که عدالت اجتماعی بر آن مبتنی است، تهدید می‌کند. 2. شهید صدر قدس‌سره معتقد است: تغییر و تکامل رابطه انسان با طبیعت در برخی موارد طرح تشریعی اسلام را برای تنظیم روابط اجتماعی تهدید می‌کند؛ بدین‌سبب برای جلوگیری از این تهدید، در طرح تشریعی، منطقة‌الفراغ در نظر گرفته شده، و ولی فقیه در این منطقه که فارغ از حکم تشریعی ثابت است، با حکم ولایی خود از این تهدید جلوگیری می‌کند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.