Skip to main content
فهرست مقالات

تبیین نظریه و «منطقة الفراغ»

نویسنده:

(14 صفحه - از 107 تا 120)

کلید واژه های ماشینی : نظریه منطقه فراغ ،نظریه ،قانون ،احکام ،منطقة‌الفراغ ،منطقه فراغ ،ولی‌امر ،روایات ،قواعد ،فقه ،تشریعی ،اسلامی ،رابطه نظریه منطقه فراغ ،قانون‌گذاری ،شریعت ،تطور ،شهید صدر ،اثبات ،روابط انسان با طبیعت ،وضع ،روابط ،متغیر ،دولت اسلامی ،حوزه قانون‌گذاری دولت اسلامی ،نظریه منطقة‌الفراغ و شیوه اثبات ،قانون‌گذاری در منطقه فراغ ،روابط انسان با طبیعت ناظر ،اجرا ،ولی‌امر و دولت اسلامی ،نظریه منطقه فراغ و منطقه

نظریه «منطقة‌الفراغ» را شهید سید محمدباقر صدر مطرح کرده است. وی در این نظریه می‌کوشد، حوزه‌ای معین از روابط متغیر و متحول را تعریف کند که ولی‌امر می‌تواند با توجه به اصول و ضوابطی در آن قانونگذاری کند. نوشته حاضر می‌کوشد ابتدا با بیان ماهیت، ممیزات و ویژگی‌های این نظریه را شمرده، جایگاه آن را در ساختار فقه بیابد. در ادامه نوشتار به اثبات نظریه اشاره خواهد شد و این نکته بررسی می‌شود که با فرض پذیرش منطقه متحول، هنگامی می‌توان به این نظریه پایبند بود که یگانه شیوه قانونگذاری، واگذاری آن به «ولی‌امر» باشد یا دست‌کم شارع از میان روش‌های گوناگون، آن را برگزیده باشد.

خلاصه ماشینی:

"این نوع رابطه، تغیر و تطور دارد؛ یعنی به لحاظ تغییراتی که در توان و میزان سیطره انسان بر طبیعت پدید می‌آید، قواعد هم تغییر می‌کند؛(10) البته ثابت بودن روابط، به این معنا نیست که احکام آن‌ها همیشه اجرا شود؛ زیرا احکام ثابت به‌سبب وجود عواملی از قبیل عناوین ثانویه ممکن است در مرحله اجرا متوقف شود. چنین حکمی در صدر اسلام به‌طور کامل موجه و متین بود؛ یعنی اگر کسی زمین‌های موات را با امکانات محدود خود آباد می‌کرد، مالک یا صاحب حق بود، اما اکنون که به واسطه پیشرفت صنایع، دست انسان در آبادانی زمین بسیار باز شده است و یک فرد می‌تواند به تنهایی مساحت بسیاری را آباد کند، صاحب حق شدن یا تملک زمین‌های موات به وسیله او، با اهداف کلی شریعت هماهنگی ندارد؛ بنابراین دولت اسلامی می‌تواند حیطه این قاعده را محدود سازد. ممکن است گفته شود: نظریه منطقه فراغ با هر دو دسته روایات پیشین منافات دارد؛ زیرا در این نظریه، ولی‌امر قانون‌گذاری می‌کند که نتیجه آن تحریم حلال خواهد بود و دیگر این‌که تصویر منطقه فراغ از اساس با جامعیت شریعت منافات دارد؛ اما با دقت روشن می‌شود که نظریه منطقه فراغ، هیچ‌گونه منافاتی با این دو دسته روایات ندارد؛ زیرا منطقه فراغ در موضوعاتی است که به‌طور ذاتی متطور بوده، حکم ثابتی ندارد. افزون بر این، صاحبان دیگر دیدگاه‌ها ممکن است، در این موارد به توجیه دست زنند و آن را از باب تغییر مصداق قلمداد کنند؛ اما دلیل دوم نیز با همان بیانی که پیش‌تر گذشت، قابل پاسخ است؛ زیرا دیدگاه مخالف، با ترسیم احکام کلی و منعطف ممکن است تحولات این منطقه را پوشش دهد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.