Skip to main content
فهرست مقالات

شیوه شهید صدر (رحمه الله) در شناخت مکتب اقتصادی اسلام و پاسخ به منتقدان

نویسنده:

(14 صفحه - از 9 تا 22)

کلید واژه های ماشینی : اسلام ،کشف مکتب اقتصادی اسلام ،مکتب ،اجتهاد ،کشف ،احکام ،صدر رحمه‌الله در کشف مکتب ،شهید صدر رحمه‌الله در کشف ،فقهی ،شناخت مکتب اقتصادی اسلام ،نظریه ،شیوه شهید صدر ،حجیت ،مکتب اقتصادی اسلام و پاسخ ،روند کشف مکتب اقتصادی اسلام ،استنباط ،نظری ،تصویر ،خطوط ،کار ارائه تصویر مکتب اسلام ،عرصه استنباط محورهای نظری احکام ،ایراد ،کشف نظریه مکتبی نقش ،واقعیت ،محورهای ،مفاهیم ،نظریه‌پردازی مکتب اقتصادی اسلام ،نظریه مکتب اقتصادی اسلام ،لغزشگاه‌های واقعیت‌های اجرایی ،کشف کننده

این مقاله، شیوه شهید صدر رحمه‌الله در کشف مکتب اقتصادی اسلام را در گام‌های ده گانه ذیل توضیح می‌دهد: 1. جدایی علم و مکتب؛ 2. تفاوت قائل شدن بین مکتب و قانون، و روبنا شمردن قانون؛ 3. تأکید بر این که وظیفه پژوهشگر اسلامی، کشف و یافتن مکتب است و نه ایجاد آن؛ 4. تأکید بر کل‌گرایی برای کشف مکتب؛ 5. تأکید بر این که افزون بر احکام، مفاهیم نیز در کشف نظریه مکتبی نقش دارند؛ 6. تکیه بر مناطق آزاد فقهی؛ 7. نیاز به اجتهاد پیچیده برای پرداختن به متون دینی و کشف مضمون آن‌ها؛ 8. توجه به خطرهای تهدید کننده اجتهاد؛ 9. ضرورت آزادی و حق انتخاب (البته در چارچوب اجتهادهای گوناگون)؛ 10. غفلت نکردن از لغزشگاه‌های واقعیت‌های اجرایی. در پایان، به طرح دو اشکال درباره فایده و مشروعیت روش شهید صدر رحمه‌الله در کشف مکتب پرداخته، به آن‌ها پاسخ می‌دهد.

خلاصه ماشینی:

"آن مرحوم رحمه‌الله یادآور شده از آن جا که احکام و مفاهیم، دروازه‌های ورود ما به محورهای مکتب است و نیز از آن جا که متون دینی اغلب به طور مستقیم این احکام و مفاهیم را در اختیار ما قرار نمی‌دهند و به اجتهاد پیچیده‌ای برای پرداختن به آن متون و کشف مضمون آن‌ها نیاز است: تصویری که از مکتب اقتصادی [اسلام] ایجاد می‌کنیم، چون در پیوند با احکام و مفاهیم است، در واقع بازتاب اجتهاد معینی است و تا وقتی که جنبه اجتهادی دارند نمی‌توان قاطعانه به واقعی بودن این تصویر حکم داد؛ زیرا امکان بروز خطا در اجتهاد به عمل آمده وجود دارد؛ به همین دلیل، ممکن است اندیشه‌وران گوناگون اسلامی، متناسب با اجتهادهای خود، تصویرهای متفاوتی را از مکتب اقتصادی آن ارائه دهند که البته هر کدام از آن‌ها، تصویری اسلامی به شمار می‌رود؛ زیرا بیانگر اعمال روند اجتهادی است که خود اسلام آن را روا و مقرر داشته و بدین ترتیب، تصویر ارائه شده اسلامی است چون برآیند و نتیجه اجتهاد شرعا جایز است. امکان بررسی مقایسه‌ای اسلام با مکتب‌های دیگر مقایسه میان مکتب‌های گوناگون را نمی‌توان بر اساس چند و چون جزئیات هر مکتب انجام داد و تفاوت آن‌ها فقط هنگامی آشکارا روشن می‌شود که مقایسه صورت گرفته، میان محورهای اصلی هر کدام از مکتب‌ها باشد؛ زیرا ـ همچنان که خود مرحوم صدر رحمه‌الله نیز هنگام سخن گفتن از رابطه مکتب و قانون به این مسأله اشاره کرده است ـ اجتهادهای گوناگون کاربردی، ممکن است به تفاوت‌های ظاهری بینجامد؛ ولی اساس مکتبی آن‌ها یکی باشد و حتما به ناشفافی مرزها در اجرا و بدفهمی و حتی نوعی تلفیق و التقاط میان مکتب‌های متضاد منجر می‌شود؛ چیزی که نزد بسیاری از اندیشه‌وران، آنان که افکاری را طرح کرده و به اجرای آن‌ها فراخوانده‌اند، به عیان دیده‌ایم؛ از جمله به طور مثال، ایده (اسلام سرمایه‌داری) و (سوسیالیسم اسلامی) و ..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.