Skip to main content
فهرست مقالات

فرهنگ، توسعه و دین (الزام ها و ضرورت ها)

نویسنده:

ISC (20 صفحه - از 111 تا 130)

کلید واژه های ماشینی : توسعه، اقتصادی، فرهنگ، دینی، انسان، سیاسی، مادی، توسعه اقتصادی، اسلامی، اجتماعی

پیشرفت اقتصادی و رسیدن به قله‌های ترقی و توسعه در ابعاد گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، از جمله دغدغه‌های ملت‌ها و جوامع مختلف به‌ویژه طی چند قرن اخیر و بالاخص در طول قرن بیستم میلادی بوده است. این مسأله برای اندیشه‌وران و کسانی که دل در گرو پیشرفت کشورها و رفاه ملتشان دارند، دارای اهمیت خاصی است. توسعه روزافزون کشورهای صنعتی و عقب‌ماندگی کشورها در سراسر جهان اعم از آسیا و افریقا و امریکای لاتین باعث شد تا دلسوزان و طراحان نظریات توسعه به ارائه آرایی در خصوص علل عقب‌ماندگی و راه‌های رسیدن به رشد را بیان دارند. به‌طور کلی، نظریات ارائه شده را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد: دسته اول به‌طور عمده فقدان سرمایه فیزیکی را عامل عقب‌ماندگی دانسته، رشد اقتصادی را به‌صورت پیش نیاز توسعه و به اصطلاح با نگاه به بیرون، و استراتژی توسعه برون‌زا را به‌صورت راه حل فرار از وضع موجود تجویز می‌کند.* دسته دوم از نظریات بر سرمایه‌های انسانی مبتنی است و بانگاه به درون و امکانات داخلی، هرگونه توسعه‌ای را منوط به تحولات روحی و فرهنگی می‌داند. این دیدگاه که طی دو دهه آخر قرن بیستم شکل گرفته، با تأکید بر «انسان محور» بودن توسعه، می‌کوشد با مطرح ساختن ویژگی‌های انسان و نقش آن در توسعه، نقش محوری به خصلیت‌ها و نگرش‌های انسانی بدهد و معتقد است که شرط لازم برای دستیابی به توسعه، انسان متحول شده به لحاظ فکری و فرهنگی است (عظیمی، 1371: ص 177). مقاله حاضر نیز با تأثیرپذیری از نوع اخیر نظریات توسعه به تحقیق دو فرضیه به شرح ذیل می‌پردازد: 1. از آن‌جاکه انسان، منشأ هر گونه تغییری است، بدون تغییر در باورها و بینش‌ها، امیال و آرزوها و تصورات انسانی، امکان توسعه اقتصادی فراهم نمی‌شود. 2. با توجه به این‌که هدف‌گذاری در نظام‌های اقتصادی موجود، صرفا در جهت دستیابی به اهداف مادی و لذایذ دنیایی است، هر گونه الگوی توسعه‌ای در ایران با توجه به بافت مذهبی آن، باید با توجه به الزام‌های دینی طراحی و تدوین شود.

خلاصه ماشینی: "جالب این‌که هنگام اوجگیری علوم گوناگون در سرزمین‌های اسلامی و گسترش آن بین مسلمانان، جوامع دیگر از جمله غرب، در جهالت به‌سر می‌برده و وجود مراکز علمی نظیر کتابخانه‌ها با انبوه کتاب‌ها و مراکز آموزشی فقط مشخصه کشورهای اسلامی بوده است؛ به همین سبب، اروپا هنگام بیداری با پی بردن به مخازن غنی علوم مختلف در شرق و کشورهای اسلامی و در طول جنگ‌های صلیبی، از آن به طور کامل استفاده کرد؛ بنابراین، نه تنها هیچ مخالفتی از ناحیه اسلام برای کسب دانش وجود ندارد، بلکه بر عکس تأکیدهای بسیاری در این زمینه اعم از آیات قرآنی، احادیث نقل شده از طرف پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و امامان معصوم علیهم‌السلام و بزرگان دین، وجود دارد. مفاهیم پیشین در چارچوب قوانین ودستورهای دینی و از جمله دین مبین اسلام قابل طرح است؛ این‌که با سفارش‌ها و تجویزهای ارزشی سازگار با روند توسعه، نظیر داشتن روحیه درستکاری و راستگویی، وجدان کار، و قناعت و صرفه‌جویی در مصرف، توکل داشتن به ذات اقدس الاهی، عزت نفس و عدم اتکا به دیگران، خیرخواهی و اعتدال در امور، به تصحیح برخی مفاهیم مورد استفاده در توسعه نظام‌های مادی نظیر مادیت محض و رفاه مطلق پرداخته، با ارائه راهکار، اهداف مادی را صرفا به منظور هدف متعالی‌تری پذیرفته، با رد سرمایه محوری و با پذیرش «انسان محوری» هر گونه رشد و توسعه‌ای را در خدمت به انسان جهت دستیابی به کمالات الاهی تأیید و تشویق می‌کند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.