Skip to main content
فهرست مقالات

کشورهای اسلامی؛ چالش های پیش روی و راه حل ها

نویسنده:

مترجم:

ISC (18 صفحه - از 153 تا 170)

کلیدواژه ها :

راهبرد ،عدالت اجتماعی ـ اقتصادی ،نظام اخلاقی ،اصلاح ساختاری ،توزیع مجدد

کلید واژه های ماشینی : اسلامی، اقتصادی، دولت رفاه، عدم تعادل‌های، اجتماعی، تحقق نظام اخلاقی اسلام، نظام اخلاقی اسلام، مادی، کشورهای اسلامی، نظام اخلاقی

چالشی که کشورهای اسلامی با آن مواجهند، تحقق بخشیدن به فلاح و حیات طیبة علمی به‌رغم محدودیت منابع است؛ ولی کشورهای مزبور در اثر تقلید از راهبردهای سکولار سرمایه‌داری، سوسیالیسم و دولت رفاه، گرفتار عدم تعادل در اقتصاد کلان و اقتصاد خارجی شدند و در تأمین حیات طیبه برای همه توفیق نیافته‌اند. حتی در تأمین نیازها و کاهش نابرابری‌ها نیز که بعد مادی حیات طیبه است، شکست خوردند؛ زیرا تأمین نیازها و کاهش نابرابری‌ها فقط در صورتی امکان‌پذیر است که فرد در بهره‌برداری از منابع به اولویت‌های اجتماعی توجه کند و این امر فقط از طریق پایبندی به نظام اخلاقی اسلامی و اعتقاد به حسابرسی نزد خداوند ممکن است. کشورهای اسلامی باید از راهبردهای سکولار و ناموفق سرمایه‌داری، سوسیالیست و دولت رفاه و ... دست برداشته، راهبرد ویژة خود را پیدا و بدان عمل کنند. راهبرد اسلامی، برپایی عدالت اجتماعی ـ اقتصادی را هدف قرار می‌دهد. در این راهبرد، بعد معنوی سعادت با افزایش قرب انسان به خدا محقق می‌شود و در بعد مادی، منابع که أمانت الاهی است، به‌صورت عادلانه و کارا تخصیص داده، و توزیع می‌شود. نظام اخلاقی، از طریق وجدان فرد، امانت‌بودن منابع در دست او و مسؤولیت او در برابر خداوند را متذکر شده، به فرد انگیزه می‌بخشد تا منفعت شخصی خود را به روشی دنبال کند که به تحقق رفاه اجتماعی ضرر نرساند. بدین ترتیب بخش بزرگی از تقاضا قبل از آن‌که در بازار ابراز شود، حذف می‌شود؛ اما تحقق نظام اخلاقی اسلام به تنهایی کافی نیست و باید همراه با آن ساختار اجتماعی ـ اقتصادی نیز اصلاح شود. به رسمیت شناختن مالکیت خصوصی و انگیزة سود در کنار پاداش‌های مادی عادلانه، اصلاحات ارضی در کنار توسعة روستایی و گسترش بنگاه‌های کوچک، اصلاح ساختار مؤسسات مالی در پرتو آموزه‌های اسلام، اصلاح منابع مالیة عمومی مطابق با آموزه‌های اسلام، اصلاحاتی است که باید صورت پذیرد. شایسته است اصلاحات مزبور از طریق اجرای کارای برنامه‌های متعدد توزیع مجدد اسلامی تقویت شود. در نهایت اگر کشورهای اسلامی مفاهیم و آموزه‌های اسلامی را در اقتصاد و جامعة خود به‌کار نبندند، هرگز نمی‌توانند در از بین‌بردن عدم تعادل‌های اقتصادی و تحقق توسعة مورد‌نظر اسلام موفق باشند.

خلاصه ماشینی:

"این امر، به تبیین سبب شکست نظام بازار، هم از جهت کارایی و هم عدالت کمک می‌کند؛ بنابراین، نظام بازار با نیروی خودش در هیچ جا نمی‌تواند مجموعه‌ای از کالاها و خدمات مورد نیاز همه را تولید کند یا توزیع عادلانة درآمد و ثروت را پدید آورد؛ پس می‌توان گفت که پوچی اخلاقی ایجادشده به‌وسیلة سکولاریسم، هرگز به نظام بازار امکان تحقق رشد همراه با توزیع مجدد را نمی‌دهد، مگر این‌که از نیروی قهریه برای ایجاد وضعیت مناسب استفاده شود؛ مانند اجباری که نیروی اشغالگر خارجی در ژاپن و کره‌جنوبی و تایوان به‌کار برد. این نکته به محدود شدن بخش بزرگی از تقاضای کالاها و خدمات، حتی قبل از آن‌که در بازار ابراز شود، کمک می‌کند؛ بنابراین اگر نظام قیمت‌ها که بر تصمیم‌های غیرمتمرکز مبتنی است، بعد از کارکرد نظام اخلاقی، کنترل امور را به عهده بگیرد، ممکن است تخصیص منابع کاراتر شود؛ اما اگر همراه با نظام اخلاقی ساختار اجتماعیـاقتصادی اصلاح نشود، نظام اخلاقی نیز ممکن است به سوی ناکارآمدی متمایل شود؛ زیرا گاهی برخی افراد به غفلت از ارزش‌ها گرایش دارند، مگر وقتی که محیط اجتماعیـاقتصادی، آن‌را دشوار و غیرمجاز کند. بدین ترتیب برنامه‌های تعدیل نئوکلاسیکی در چارچوب روش سنتی لیبرالی که در قبال ارزش‌ها بی‌طرف است، با معضلاتی مواجه است؛ زیرا آن‌ها با مشکل در درجه اول از منظر تحقق‌بخشیدن به ثبات و کارایی اسمی برخورد می‌کنند و عدالت فقط در درجة دوم مورد توجه قرار می‌گیرد؛ البته اگر برنامه‌های تثبیت به‌گونه‌ای طراحی شوند که کارایی و عدالت حقیقی با هم تحقق یابند، احتمال توفیق، بیشتر می‌شود؛ اما تهیه چنین برنامه‌هایی در چارچوبی که در برابر ارزش‌ها بی‌طرف است، امکان ندارد و اگر تهیه شوند، بدون نظام انگیزشی (نظامی که فرد را برای کار جهت نفع شخصی‌اش در چارچوب رفاه اجتماعی برانگیزند)، قابل اجرا نیستند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.