Skip to main content
فهرست مقالات

در آستانه تحقیق و نشر: سفارت نامه خوارزم

نویسنده: ؛

زمستان 1380 - شماره 15 (5 صفحه - از 55 تا 59)

کلید واژه های ماشینی : سفارت ،خوارزم ،سفارت نامهء خوارزم اثر ،نامهء خوارزم اثر رضاقلی خان ،سفارت نامهء خوارزم ،خوارزم اثر رضاقلی خان هدایت ،شفر مطالب محتوای مقدمه ،حقیر در نگارش مقاله ،قاجار ،چاپ سفارت نامهء ،امیر کبیر ،نگارش مقاله ،نامهء خوارزم ،شفر ،حقیر ،سفارت نامه ،شفر به مطلب ،مطلب ،قاجار اعم از متون ،عصر قاجار ،جناب جلالت‌مآب امیر کبیر ،متون تاریخی ،شفر تعلیقات ،خان هدایت ،عباس اقبال ،نامهء ،به‌چاپ ،دورهء قاجار ،مطلب نگاشته ،مقدمه و تعلیقات

دو سالی پیش قرار بود مقاله‌ای در موضوع«ماوراء النهر در منابع ایران عصر قاجار»بنگارم و در سمیناری که در تاشکند برگزار می‌شد ارائه کنم. آن سفر به دلیل تنبلی و سستی حقیر در نگارش مقاله صورت عمل به خود نگرفت و دیگران رفتند،چون مطلب حاضر آماده‌ای داشتند. به هر صورت مقاله نگاشته شد،ولی نوشدارویی بود بعد از مرگ سهراب‌1. برای نگارش مقالهء مذکور به منابع دورهء قاجار اعم از متون تاریخی،جغرافیای تاریخی،نشریات ادواری،آثار ترجمه شده به فارسی‌ در عصر قاجار و گزارش کارگزاران دولتی مراجعه کرده و در این میان کتاب سفارت نامهء خوارزم اثر رضاقلی خان هدایت بیش از پیش‌ نظرم را جلب کرد،زیرا محتوای مطالب آن دقیقا با موضوع مقاله مطابقت داشت و در نوع خود از بهترین گزارشهای کارگزاران دولتی‌ بود2. پس از اتمام نگارش مقاله،در صدد تصحیح متن سفارت نامه برآمده،و مطلب را با آقای ایرانی مدیریت محترم مرکز نشر میراث مکتوب‌ در میان گذاشتم،و برای تصویب به چاپ آن از طرف مرکز،قرار شد خلاصه‌ای در معرفی سفارت‌نامه و محتوا و ارزش آن و هم‌چنین‌ بخشی از متن اثر هدایت را خدمتشان تقدیم کنم.در زمانی کوتاه-برخلاف عرف رایج میان ناشران-خبر تصویب چاپ سفارت نامهء خوارزمی همراه با دستور العملی در شیوهء تصحیح و مشروط به بهره‌گیری از مقدمه و تعلیقات محقق فرانسوی این اثر یعنی شفر مطالب‌ محتوای مقدمه برایم فرستادند. از آن تاریخ در کنکاش و جستجوی مطالبی که دربارهء این اثر در نشریات ادواری ایران و یادر لابلای کتابهای چاپ شده برآمدم و هم‌ چنین در صدد تهیه نسخه‌ای از آن جهت چاپ و حتی نسخ چاپی قدیمی که می‌تواسنت در دو مراحه سودمند باشد:نخست در تصحیح،دوم‌ در نگارش مقدمه در ضمن جستجو به متن چاپی از سفارت‌نامه خوارزمی توسط شفر برخوردم که همراه با مقدمه‌ای مفصل و ترجمهء متن به زبان‌ فرانسوی از متن سفارت‌نامه بود.از دوست فاضل و ارجمند زباندانم جناب روح‌بخشان خواهش کردم که مقدمهء شفر را از زبان فرانسه‌ به فارسی برگردانند تا از آن بتوانم سود جویم.آن بزرگوار با همهء مشغله‌ای که داشتند به خواهش حقیر جامهء عمل پوشاندند و در اندک مدتی‌ مقدمه را ترجمه کرده،بیان داشتند که شفر تعلیقات مفیدی بر این اثر نوشته است،اگر لازم است آنها را نیز ترجمه کنم.حقیر نیز پیشنهاد کار مشترک را داده و ایشان هم به ترجمهء تعلیقات مشغول شدند.ترجمه مقدمه و تعلیقات انشاء الله در چاپ جدید عینا خواهد آمد. افزون بر نسخه چاپی کتاب توسط شفر به مطلب دیگری نیز دربارهء این اثر دست یافتم،بسیار غنی،پر محتوا و پرنکته که در مجله‌ یادگار(سال چهارم ش 4،ص 9-14)ذیل«داستانهای تاریخی»و با عنوان«امیر کبیر و مرحوم هدایت»به چاپ رسیده بود.پس از مطالعه‌ مقاله یاد شده-محتملا به قلم شادروان عباس اقبال آشتیانی که به حق او را باید پدر تاریخ نویسی نوین ایران دانست-مشخص شد نویسنده‌ از هیچ نکته‌ای در نگارش غافل نبوده.به ویژه سواد متن فرمان امیر کبیر به هدایت که به منزلهء دستور العمل سفارت بود،در آن مقاله به‌ چاپ رسیده است. از آنجا که روال مرکز نشر میراث مکتوب بر آن است که مصححان می‌بایستی مطلبی در معرفی اثر تصحیحی خود نگاشته و جهت‌ چاپ در نشریه آن مرکز،بدیشان بسپارند،حقیر نیز برای آن‌که از این سنت پسندیده،عدول نکند،شایسته دیدم که مطلب نگاشته شده به قلم‌ زنده یاد اقبال را به دفتر مجله تقدیم کنم که هم یادی از آن برزگ مرد تاریخ بشود و هم طبیعی است که مطلب نگاشتهشده توسط آن مرحوم‌ به مراتب برنوشته‌های پراکنده این طالب علم ارجحیت دارد.با درود فراوان به روان پاک زنده یاد عباس اقبال،مقاله آن مرحوم را باهم‌ می‌خوانیم تا گفته‌های حقیر بهتر روشن شود. جمشید کیان فر

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.