Skip to main content
فهرست مقالات

نقد و معرفی کتاب: هدایة المتعلمین در طب یکی از نسخ خطی مهم فارسی

نویسنده:

ISC (6 صفحه - از 40 تا 45)

میراث مکتوب برخود فرض می‌داند در خلال مقالات آینه میراث از بزرگمردان عرصخ‌ تحقیق و تصحیح مطالبی بیاورد و یاد و نام و خاطره آنان را زنده و جوانان را با نوشته‌های‌ آنان آشنا سازد.در یکی از شماره‌ها به تفصیل درباره شادروان مجتبی مینوی و آثار تحقیقی‌ او یاد خواهیم کرد.

خلاصه ماشینی:

"در نسخ خطی دیگر متعلق به قرون پنجم و ششم و هفتم ازن شیوه‌ بسیار دیده شده است؛یاء اضافه(در چشمهء و هوای)همیشه دم شکسته‌ نوشته شده است به‌طوری که شبیه به یکر همزهء بزرگ ممکن است‌ به‌نظر بیاید؛می که همراه فعل می‌آید عموما جدا نوشته شده،هنچنانکه‌ در نسخ قدیم دیگر؛در ترکستان و سقلاب‌ستان لاحقهءستان جدا نوشته‌ شده؛بجای«واز»عموما وز نوشته شده؛سرکه را سرکا،و پزشکی را بجشکی نوشته؛سبک در وصف کتاب ظاهرا به معنی مجازی،به‌ ضدگران و مشکل،استعمال شده؛دیگر و سدیگر که به جای دوم و سوم‌ به‌کار میرفته است دراین کتاب فراون آمده،ولی لفظ اولی را کاتب‌ همه جا و دیگر نوشته است؛تیرماه به معنی خزان(پائیز و خریف) استعمال شده است چنانکه زمخضری در مقدمة الادب(ص 3 چاپ‌ فرهنگ)گوید:صیف تابستان،خریف تیرماه(نسخهءدیگر:پاییز)؛و شعرا از عهد عنصری تا زمان مولوی کرارا تیرماه را به معنی پائیز آورده‌اند: اگر به تیرمه از جامه بیش باید تیر چرا برهنه شود بوستان چو آید تیر (دیوان عنصری،چاپ قریب ص 04)و تمام قصیده و صف پائیز و زمستان است؛ تا همی گردد فصول عالم از گشت فلک‌ گه تموز و گاه تیر و گه زمستان گه بهار (ایضا دیوان عنصری،ص 77)؛ با خویشتن شمار کن از هوشیار پیر تا بر تو نوبهار چه مایه گذشت و تیر تا بر سرت نگشته بدی تیر و نوبهار چون پر زاغ بود سرت،عارضت چو قیر گر ماه تیر شیر نبارید از آسمان‌ بر قیرگون سرت که فرو ریختست شیر؟ تیر و بهار دهر جفا پیشه خردخرد بر تو همی شمرد و تو خود ختفه چون حمیر (ایضا از ناصر خسرو) تاکی گله کنی که نه خوبست کار من‌ و ز تیرماه تیره‌تر آمد بهار من (ایضا از ناصر خسرو) آمد آن تیرماه سرد سخن‌ گرم در گفتگوی شد با من (از ابو الفرج رونی،دیوان،چاپ چاپکین ص 101) مهرگان مهربان باز آمد و عصر عصیر گنج باغ و بوستان را کرد غارت ماه تیر (دیوان مسعود سعد سلمان،چاپ یاسمی،ص 871) تا چو خورشید سپر کردار در برج کمان‌ در رود آخر بود مر تازیان را ماه تیر بادت از چرخ کمان کردار هر دم نوبنو نعمت و اسباب قسم و دولت و اقبال تیر (دیوان سنائی،چاپ مدرس رضوی،ص 642) در بیت اول مرادش این است که چون شمی داخل برج قوس بشود، انتهای فصل خزان عربستان است؛ کنون که خور به ترازو رسید و آمد تیر شدند راست شب و روز چون ترازو و تیر صریح است در اینکه چون شمی داخل برج میزان شود،فصل تیر می‌رسد، پیر تابستان و خلقان تیرماه خلق مانند شبند و پیر ماه (مولوی در مثنوی) توجیهی که برای این اصطلاح به خاطر می‌رسد،این است که شاید از اوان قرن اول و قرن دوم هجری که فروردین،معادل ماه می‌و ماه‌ ژون رومی می‌شده است و تیرماه زردشتی با ماه اوت و ماه سپتامبر مطابق می‌آمده است مرسوم شده باشد که تیرماه را به معنی پائیز بگیرند،و بعدها با آنکه تقویم را اصلاح کرده بوده‌ان و این موضوع از میان‌ رفته بوده است،معنی اصطلاحی تیرماه را همچنان نگه داشته باشند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.