Skip to main content
فهرست مقالات

سازمان دیوانی و تحول آن در دوره قاجار (عهد اول) 1264-1210 ه.ق

نویسنده:

کلید واژه های ماشینی : قاجار ،دیوانی ،آقا محمد خان ،دیوانسالاری ،حاجی ابراهیم‌خان اعتماد الدوله ،شاه ،حکومت ،اعتماد السلطنه ،آقا محمد خان قاجار ،محمد شاه قاجار ،ولایات ،حاجی ابراهیم‌خان اعتماد الدوله شیرازی ،حکومت محمد شاه قاجار ،حاجی ابراهیم‌خان ،وزیر ،قتل حاجی ابراهیم‌خان اعتماد الدوله ،مالیاتی ،محمد شاه ،عصر محمد شاه قاجار ،عهد اول ،دوره قاجار ،استیفای ،شیراز ،سلطنت ،ایران ،خان قاجار ،تاریخ ،آغاز حکومت آقا محمد خان ،عهد قاجار ،حاجی ابراهیم‌خان صدر اعظم

خلاصه ماشینی:

"بر این اساس در بحث حاضر که حکومت‌های آقا محمد خان،فتحعلیشاه‌ و محمد شاه را دربر می‌گیرد،چگونگی شکل‌یابی دیوانسالاری در عصر آقا محمد خان و دههء نخست سلطنت فتحعلیشاه مورد بررسی قرار می‌گیرد، سپس تاءثیر گسترش روابط خارجی بر ضرورت تاسیس نهادهای جدید مدنی‌ و تحول ساختار حکومتی در سه دههء دیگر حکومت فتحلیشاه مورد کاوش‌ قرار خواهد گرفت و نقش اصلاحات عباس میرزا در ایجاد دگرگونیهای اولیه‌ دیوانسالاری مورد توجه قرار گرفته و نهایتا اوضاع دیوانسالاری در عهد محمد شاه به بحث گذاشته می‌شود. در عصر حاکمیت آقا محمد خان قاجار،تمام تشکیلات دیوانی را سه تن‌ اداره می‌کردند:نسخت حاجی ابراهیم خان کلانتر که سمت اعتماد الدوله و وزیر اعظم داشت؛دوم میرزا اسماعیل که مستوفی بود و سوم میرزا اسد الله‌ لشکرنویس. 13 صاحب اکسیر التواریخ در این باب نگاشته است:«از مسموعات اهل زمان‌ چنین مستفاد می‌شود که حاجی ابراهیم خان واقعا در نهایت عقل و کیاست و حذق و فراست بوده است،هرچند روزگار اقبال کند و هرچند که دورهء هرج‌ومرج باشد،لیکن تا یک دانائی و بینش در کسی نباشد،چگونه می‌تواند که از کدخدائی شیراز به وزارت ایران برسد،وی شخص متین و انسانی وزین‌ بوده که حزم و متانت وافری داشته است و شرایط و لوازم هرگونه کاری را نیکو می‌دانسته است. در این میان،دسیسه عناصر کهنه‌کار دربار و دیوان به وضوح‌ دیده می‌شد که با روحیه آشتی ناپذیری میرزا عیسی خان و مخالفت وی با فساد، روی خوش نداشتند و چنین بر ذهن شاه جوان القا کردند که میرزا ابو القاسم‌ «آقایی و احترام و تاج و تخت و ضرب سکه را خاص سلطنت کرده،ولی‌ نصب و عزل و قطع و فصل کار و اجرای امور دولت و دادن و گرفتن مواجب‌ و منصب را منحصر به تصویب خود کرده و در مجلس وزارت صورت‌ می‌دهد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.