Skip to main content
فهرست مقالات

اصالت وجود یا ماهیت: خلط شناخت شناسی و هستی شناسی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم) (15 صفحه - از 4 تا 18)

کلیدواژه ها : اصالت وجود ،وجود ،شناخت‌شناسی ،‌ ماهیت ،اصالت ماهیت

کلید واژه های ماشینی : ماهیت ،اصالت ماهیت ،ادراک ،ذهنی ،اصالت وجود ،نفس ،معانی ،تصور ،شناخت ،مابازاء ،خیال ،عینی ،شیء خارجی ،حصولی ،حسی ،اتحاد ،بیان معانی لفظ ماهیت ،واقعیت ،بحث نفس‌گیر اصالت وجود ،معانی لفظ ماهیت و معانی ،کتاب ،واقعی ،اعتباری ،شیء خارجی آثار خارجی ،مابازاء عینی ،علم حضوری و اتحاد مدرک ،خواه ،اصالت وجود و اصالت ماهیت ،مابازاء خارجی ،منشأ تاثیر

در بحث نفس‌گیر اصالت وجود یا اصالت ماهیت، ضرورت دارد ابتدا، نخستین قضیه‌ای که مستند و خاستگاه این بحث است، بررسی و تحلیل شود، سپس چگونگی حصول تصوری که این تصدیق از آن به دست می‌آید مورد بحث قرار گیرد، آن‌گاه معنای قضیه وجودی یا کان تامه روشن شود و سرانجام با بیان معانی لفظ ماهیت و معانی لفظ وجود و مقایسة آن‌ها با هم نشانه‌های خلط مبحث شناخت‌شناسی و هستی‌شناسی دیده می‌شود.

خلاصه ماشینی:

"بدین ترتیب می‌توان گفت، هر صوت ذهنی – به هر نام که نامیده شود: ماهیت، ایده، شبح، تصور و… - بالذات و بالضروره از مابازاء خاص خود حکایت می‌کند و به تعبیر مرحوم استاد علامه طباطبائی(ره) بیرون‌نمایی، ذاتی علم است و این ذاتی بودن بیرون‌نمایی، بدون وجود آن رابطه عینی واقعی میان صورت ذهنی (علم حصولی) برگرفته از علم حضوری و اتحاد مدرک و مدرک – حتی اتحاد در مرحله احساس عین محسوس خارجی – قابل تبیین نیست و مسأله بسیار مهم صدق را هم جز از همین راه، یعنی التفات به این که این صورت ذهنی و این علم حصولی دنبالة آن علم حضوری است، نمی‌توان تبیین کرد. در مقایسة معانی وجود و ماهیت از هرکدام با دیگری می‌بینیم که معنای سوم وجود و ماهیت هر دو، یکی است و آن همان واقعیت عینی مستقل از مدرک، منشأ تاثیر، موجد شناخت، هویت، حقیقت، کون، امر متحقق، انیت و مانند اینها است، خواه نامش را وجود بگذاریم و خواه ماهیت، - چنانکه گذاشته‌اند – و وقتی می‌بینیم همین عین منشأ تاثیر را سهروردی و میرداماد و فیاض، ماهیت می‌نامند، اما تقریبا همه صفات و خصوصیاتی را که صدرا به وجود نسبت می‌دهد، - از قبیل علیت و معلولیت و جاعلیت و مجعولیت و… - این اعاظم به همین ماهیت نسبت می‌دهند، این پرسش پیش می‌آید که پس آیا نزاع لفظی نیست؟ فیاض می‌گوید: «و اقول الآن: التحقیق أن الذی یجعله الاستاد (ای صدر المتألهین) حقیقة الوجود، هو الذی یجعله القوم حقیقة المهیة… فالحقیقة عنده و عندهم هو الامر الذی ینتزع منه الوجود من حیث صدوره عن الجاعل و افتقاره الیه، لکنهم یسمونه الحقیقة التی ]هی[ اخص من المهیة و هو یسمیه حقیقة الوجود، فلانزاع حقیقة فی المعنی."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.