Skip to main content
فهرست مقالات

نگاهی بر چالش های نظری استاد مطهری با آرای فلسفی علامه طباطبائی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (22 صفحه - از 119 تا 140)

کلیدواژه ها :

مطهری ،چالش‌ها ،طباطبائی ،مسائل فلسفی و نظری

کلید واژه های ماشینی : مطهری، علامه طباطبائی، حرکت، فعل، اخلاق، حکمت، فعلیت، تضاد، ذاتی، استعداد

مرتضی مطهری معمولا به عنوان شرح و بسط دهنده دیدگاه‌های علامه طباطبائی معروف است، اما با تأمل در آثار وی می‌توان ابعاد متعددی از اجتهادها و استنباط‌های شخصی را در آنها یافت. بخشی از این آرای ویژه در چالش و تقابل با آرای علامه طباطبائی قرار می‌گیرند. این مقاله درصدد ترسیم بخشی از چالش‌های این دو متفکر در عرصه مباحث نظری و فلسفی است. پاره‌ای از این چالش‌ها مربوط است به مسائلی از قبیل: حرکت توسطی، لزوم موضوع حرکت، حرکت بالعرض یا بالتبع، حرکت و تکامل، حرکت و مسئلة تضاد، حامل استعداد‌، حدوث ذاتی، برهان صدیقین، حکمت الهی،‌ عبث نبودن خلقت، اصل استخدام، کلیت احکام اخلاقی و جاودانگی آن، ضرورت اجتماع.

خلاصه ماشینی:

"به نظر مطهری، اعتباریات فقط مربوط به احساسات و خواسته‌های شخصی و جزئی افراد نیست، بلکه افراد دارای خواسته‌های کلی و مطلق هم هستند که براساس آنها می توان از اصول جاودانه اخلاق دفاع کرد: ما اصل خوبی و بدی را همان طور قبول می‌کنیم که امثال آقای طباطبائی و راسل گفته‌اند که معنای خوب بودن و خوب نبودن، باید و نباید، دوست داشتن و دوست نداشتن است، ولی کدام من دوست داشته باشد؟ من سفلی یا من علوی؟ آن جا که من علوی انسان دوست داشته باشد، می‌شود اخلاق و ارزش، و این که انسان برای اخلاق یک علوی احساس می‌کند، ناشی از همین جاست، و این که انسان یک جنبه از وجود خودش و کارهای مربوط به آن جنبه را دارای علو و بلندی می‌بیند، یک اعتبار و قرارداد نیست، بلکه برای این است که آن جنبه را در وجود، اقوی و اکمل احساس می‌کند و تمام کمالات هم به همان وجود و اشتداد در آن برمی‌گردد، و همه نقص‌ها به عدم. ضرورت اجتماع از نظر علامه، گرایش انسان به اجتماع یک امر اضطراری است، زیرا انسان‌ها برای نیل به منافع مادی خود، جامعه را تشکیل می‌دهند: «انسان هم‌نوعان خود را نیز مانند سایر موجودات در راه منافع خویش استخدام می‌کند، ولی چون هر فردی درصدد استفاده از فرد دیگر و کار کشیدن از سایر انسان‌هاست ناچار باید یک سازش و همکاری بین افراد بشر برقرار شود تا در سایه آن همه بهره‌مند گردند..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.