موادّ تصویر و دو کاربرد آن: لحن و وجوه‌کنایی مقالة

ادب فارسی پاییز و زمستان 1398 - شماره 24 التصنيف: ب/ISC (‎17 صفحة - من 59 إلی 75 )

الکلمات المفتاحية: تشبیه تصویر لحن مشبّه به وجوه کنایی عناصر تمثیل Implicit signification Elements of allegory Simile Vehicle Imagery Tone شعر مشبه تداعی وجه شبه دلالت معنا

fa ar en

خلاصة:

تشبیه و در شکل عامّ‌تر آن تصویر، از منظرهای گوناگون قابل تحلیل است؛ یکی از این منظرها مسئلۀ عناصر و مصالحی است که در ساخت تصویر به‌کارمی‌روند و تأثیر و نقشی که این عناصر در بلاغت شعر و معناهای ضمنی و کنایی دارند. ما در این مقاله، پس از نگاهی اجمالی به برخی دلالت‌های تصویر، به دو کارکرد مهم در دلالت‌انگیزی موادّ تصویر خواهیم پرداخت: نخست، نقش اجزای تصویر در ساخت و پرداخت «لحن» و اینکه چگونه با انتخاب عناصری متفاوت در تصویر می‌توان لحن و فضایی متفاوت آفرید. لحن، حاصل همگونی و همسویی خانوادة کلمات است، امّا گاهی ناهماهنگی میان واژگان و موضوع و مضمون، خود به خلق لحنی با دلالت‌های کنایی و ضمنی منجر می‌شود. دوم، استعداد و ظرفیّت «مشبّهٌ‌به» و «عناصر تمثیل» در آفرینش تداعی‌های ضمنی و ثانوی تاآنجاکه گاه نقش این عناصر و دلالت‌های کنایی آنها از کارکرد وجه‌ شبه و اغراض آن اهمّیّت بیشتری می‌یابد. انتخاب مشبّهٌ‌به، نه‌تنها درجهت اغراق یا تبیین مشبّه است، که گاهی ظرفیّت تداعی‌های آن، مشبّهٌ‌به را به کانون اصلی تشبیه و معنا تبدیل می‌کند. در این میان کوشیده‌ایم ابهام احتمالی هر مطلب را با نمونه‌های شعری و تحلیل آنها روشن سازیم.

خلاصة: (مترجم بواسطة الذكاء الاصطناعي)

التشبیه، وفی شکله العام اکثر هو الصوره، هو موضوع یمکن تحلیله من زوایا مختلفه؛ واحده من هذه الزوایا هی مساله العناصر والمواد التی تستخدم فی بناء الصوره وتاثیراتها ودورها فی بلاغه الشعر والمعانی الضمنیه والایحاءات. فی هذه المقاله، بعد نظره عامه علی بعض دلالات الصوره، سنتناول وظیفتین مهمتین فی دلاله مواد الصوره: الاولی، دور اجزاء الصوره فی بناء وصیاغه "النغمه" وکیفیه خلق نغمه وجو مختلفین من خلال اختیار عناصر مختلفه فی الصوره. النغمه هی نتیجه تناغم وتوافق عايله الکلمات، لکن فی بعض الاحیان یخلق التنافر بین الکلمات والموضوع والمضمون نغمه ذات دلالات ضمنیه وایحاءات. الثانیه، موهبه وقدره "المشبه به" و"عناصر التمثیل" فی خلق الایحاءات الضمنیه والثانویه الی درجه ان دور هذه العناصر ودلالاتها الایحايیه یمکن ان یکون اکثر اهمیه من وظیفه وجه الشبه وغایاته. اختیار المشبه به لیس فقط من اجل المبالغه او تفسیر المشبه، بل فی بعض الاحیان تتحول قدره الایحاءات الی تحویل المشبه به الی المحور الريیسی للتشبیه والمعنی. فی هذا السیاق، حاولنا ایضاح ای غموض محتمل فی کل موضوع بنماذج شعریه وتحلیلها.

ملخص الجهاز:

فراتر از حوزٔە کلمات منفرد، گونه هاي تعبير يک معنا و تفاوت در هيئت تصاوير نيز، در القاي انواع حالات روحي و نوع تأثيري که در احساسات برميانگيزند، مراتب مختلفي دارند؛ چنان که بالي (Bally) در مباحث سبک شناسي توصيفي توصيه ميکند که عباراتي را که محتواي واحدي دارند، امّا بيانگر احساسات و عواطف متفاوتي هستند، ميبايد جمع آوري و طبقه بندي کرد؛ چراکه تمايز سبک ها را ميتوان از اشکال کاربرد چنين عباراتي بازشناخت (١١٢ :١٩٩٣ ,peck; coyle)؛ مثلاً عباراتي مانند «به دنيا آمد»، «چشم به جهان گشود»، «جهان را به عفونت وجود خود آلود»، «باغ زمانه به بوي بهار حيات او زنده گشت » در بيان ميلاد کسي، در يک سطح از القاي احساس و با يک زمينۀ عاطفي قرار ندارند و همين اختلاف ها اسباب تفاوت سبک هاست . پس همواره احتمال خطا در دريافت يکي از وجوه مشبّهٌ به وجود دارد؛ مثلاً شاهزاده افسر، بر قطعۀ زير از بهار خرده گرفته : پــافشاري و استقــامت ميــخ ســـزد ار عبــرت بشــر گــردد بر سـرش هرچه بيشتر کوبنــد پايــداريـــش بيشتـــر گـــردد (بهار، ١٣٨٠: ٤٤٥/٢) و گفته است : بــس شگفت است از بهـار مــــرا کــه ستوده ست پافشاري ميــخ چـون زنندش به سـر فـروبنشست پس کجــا بـود استــواري ميــخ پسـت گــردد ستـم پذيــر شـــود ناستــوده ست استــواري ميــخ (همان : ٤٨٣) اختلاف از آنجاست که هرکدام «فرورفتن ميخ » را از وجه و منظري متفاوت تأويل کرده است و البتّه هر دو تصوير و وجه شبهي که ساخته اند، توجيه پذير است ؛ در بيت سعدي نيز نکته در اين است که تناسب ميان خانوادٔە کلمات با زمينۀ کلام کم است ، چرا که مشبّهٌ به غير از وجه شبه موردنظر، بالقوه زمينه هاي عاطفي ديگري را هم به ذهن ميآورد و ازهمين رو بايد مواد تصوير با نوع مضمون هماهنگ باشد.

استلام ملف الإرجاع :
(پژوهیار, , , )

رابط قصير:

دخول / الاشتراک

تحتاج الدخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.

دخول