جایگاه محله جوباره در تحولات تاریخی و تاثیر آن بر بافت شهر اصفهان مقالة

مؤلف: نوری فشارکی، شهباز ؛ مرتضایی، محمد ؛

مطالعات باستان شناسی پاییز 1401، سال چهاردهم - شماره 3 التصنيف: ب/ISC (‎21 صفحة - من 198 إلی 218 )

الکلمات المفتاحية: اصفهان مسجد جامع دوران اسلامی بافت تاریخی جوباره Islamic Era Masjid Historical Changes Jubra jame Isfahan شهر اصفهان شهر یهودیه یهودیان جی

fa en

خلاصة:

اصفهان یکی از شهرهایی است که علیرغم فراز و نشیب‌هایش همچنان قسمت‌هایی از بافت تاریخی آن نسبتاً سالم مانده است. دو عامل اقلیمی کمی بارش و پایین بودن رطوبت نسبی از طرفی و عدم وقوع زلزله‌های مخرب از طرف دیگر عواملی هستند که در سالم ماندن نسبی بافت قدیمی شهر بسیار مؤثر بوده‌اند. انتخاب محله جوباره از این نظر اهمیت دارد که به عنوان قدیمی‌ترین محله شهر اصفهان و یکی از مراکز مهم جمعیتی از پیشینۀ درخشان برخوردار است. جوباره اصلی‌ترین هسته اولیه شهر اصفهان و قدیمی‌ترین محله مسکونی آن است که قدمت آن بر اساس متون به دورۀ هخامنشی می‌رسد و مرکزیت استقرار یهودیان در آنجا بوده است. این محله از صدر اسلام تا قرن پنجم هجری به یهودیه معروف بوده است. در دوران سلجوقی این محله مرکزیتی خاص یافت و درست در مجاورت بناهای مهمی از جمله مسجد جامع و مجموعه دولت‌خانه سلجوقی و بازار و میدان شهر قرار گرفت. در این مقاله به دنبال پاسخ به پرسش‌های شامل: تأثیر محله جوباره در شکل‌گیری و رشد و گسترش شهر اصفهان در قرون اولیه اسلامی و نقش یهودیان به عنوان ساکنان بومی و اولیه آن در شکل‌گیری این محلۀ تاریخی هستیم. روش تحقیق به کار گرفته‌شده در این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی است که بر اساس ابنیه و آثار موجود در بافت تاریخی این محدوده و شواهد موجود تاریخی و گزارش‌های مندرج در متون در بازه زمانی قبل از اسلام تا دورۀ صفوی است. با توجه به استدلال‌های ارائه‌شده در مقاله می‌توان نتیجه گرفت یکی از مهم‌ترین مراکز اصفهان در پذیرش اعراب مهاجر، محلۀ جوباره بوده است. با سکونت اعراب در این محله و رونق روز افزون آن جوباره به شکل یک محله با اهمیت در آمد و با گذشت زمان از محلۀ جی، آبادتر و بزرگ‌تر شد و بدین ترتیب تختگاه اصفهان از جی به یهودیه (جوباره) انتقال یافت.

ملخص الجهاز:

جوباره در دورههاي بعد از اسلام به يکي از محله هاي شهر اصفهان بدل شد (جاوري، ١٣٨٧: ٣٥) و در دوران سلجوقي مرکزيتي براي شهر پيدا کرد که وجود آثار تاريخي کهن هم چون توسعه مسجد جامع و بخش حکومتي سلجوقيان روشنگر اين موضوع است . ٢. پرسش هاي پژوهش اين مقاله ، پژوهشي است در پاسخ به اين سؤالات : ١- محله جوباره چه تأثيري در شکل گيري و رشد و گسترش شهر اصفهان در قرون اوليه اسلامي داشته است ؛ و اين تأثيرات چگونه قابل تشخيص هستند؟ ٢- نقش يهوديان به عنوان ساکنان بومي و اوليه آن در شکل گيري محله جوباره چگونه بوده است ؟ مجله مطالعات باستان شناسي ، دورة ١٤، شمارة ٣، پاييز پياپي ٣١- ١٤٠١ ٢٠٠ در مجموع تلاش داريم تا بر اساس مدارک و گزارشهاي موجود باستانشناختي در شهر اصفهان ساختار محله جوباره را مورد مطالعه قرار داده تا در نهايت به يک الگوي ساختاري کلي از محله جوباره اصفهان در طي دوران قبل از اسلام تا عصر صفوي و بررسي دلايل جابجايي مرکزيت اصفهان از جي به يهوديه و عدم توجه به جي در برابر رشد يهوديه دست يابيم . نقشه شمارة ٤: (شفقي ١٣٨١، ٢٦٥) روند شکل گيري تاريخي شهر اصفهان Map4:(Shafaqi,2002:265) The process of historical formation of Isfahan City اين مراکز، يعني جي و يهوديه ، با فاصله اي در حدود چهار کيلومتر از يکديگر قرار داشتند و از سويي به دليل مسائل قومي، قبيله اي و مذهبي، قادر به پيوستن به يکديگر نبودند و از سوي ديگر ناچار از مبادلۀ اقتصادي، فرهنگي و انساني با يکديگر بودند؛ بنابراين ، با حفظ هستۀ زيستي، شبکه هايي از خطوط ارتباطي را ميان خود به وجود آوردند.

استلام ملف الإرجاع :
(پژوهیار, , , )

رابط قصير:

دخول / الاشتراک

تحتاج الدخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.

دخول