خلاصة:
امیرحسن سجزی (۱۲۷۲-۱۳۶۰ م) و امیر خسرو دهلوی (۲۱۵۳-۱۳۲۵ م)، دو تن از شاگردان مشهور شیخ نظام الدین اولیا (۱۲۳۸-۱۳۲۵ م) بودند، هر دو از مریدان خاص وی و هر دو وابسته به دربار دهلی بوده، در دربار شاهزاده محمد ملقب به خان شهید به عنوان ندیم خاص او حضور داشتند. هر دو در محضر شیخ نظام الدین اولیا درس گرفتند و دل به عشق او بستند، تا آنجا که در وصف مراد خود یکی افضل الفوائد و دیگری فواید الفواد را نوشت. هر دو این آثار در ملفوظات شیخ نظام الدین اولیا می باشند، و آن مجموعه ای است از اقوال شیخ و در آن احوال مریدان خاص را که اغلب اوقات با شیخ مصاحبت می داشتند ذکر نموده است. در این گزارش به چگونگی نگارش این دو اثر خواهیم رسید، آیا امیر خسرو تحت تاثیر امیر حسن سجزی به نگارش افضل الفواید اقدام کرده است؟ اگر اینگونه بوده است این تاثیر تا چه حد بوده است؟ و فواید الفواد در این امر چه نقشی داشته است؟ اوضاع سیاسی و اجتماعی عصر بر این اثر چه تاثیری داشته است؟ و سایر موارد نیز در این مقاله بررسی خواهند شد.
ملخص الجهاز:
در اینجا، به عنوان مقاله خود برای این سمینار، نام برخی از آن مورخان مشهور در بخش غربی شبه قاره هند، یعنی منطقه سند را می آورم و حداقل یکی از برجسته ترین آثار آنها را نیز معرفی می کنم.
میراث سند در طول دوره قرون وسطی، بسیاری از مورخان مشهور از بخش غربی شبه قاره، یعنی منطقه سند، متون تاریخی زیادی به زبان فارسی نوشتند.
پیر حسام الدین رشیدی، دانشمند مشهور معاصر سند، ویرایش انتقادی دو متن نسخه خطی موجود در بریتانیا را انجام داده و همچنین مقدمه بسیار دقیق و عالمانهای به زبان فارسی نوشته است.
8. باق علی خائف کتاب مشهور او نامه نقض است که در سال 1155 هجری قمری درباره سلسله کلهورا، به نثر و با تقلید از شاهنامه و اسکندرنامه در 1624 بیت نوشته شده است.
این کتاب در سال 1964 توسط هیئت ادبی سند، حیدرآباد منتشر شده است.
این اثر در سال 1174 هجری قمری نوشته شد و از نظر موضوعی، شامل زندگی نامه میراث تاریخی مهم گورستان مکلّی در سند است.
شاهکار او، لب تاریخ سند، (این نسخه در کراچی در 12 ربیعالاول 1288 توسط عبدالکریم کشمیری به دستور خداداد خان به پایان رسیده است) که در سال 1318 هجری قمری نوشته شده، یکی از بهترین منابع تاریخ سند به زبان فارسی است.
او یکی از بهترین منابع تاریخی درباره تاریخ شبه قاره هند را نوشت که از سلسله غزنویان تا سال سی و هفتم از سلطنت اکبر را تحت عنوان طبقات اکبری در سه جلد پوشش می دهد.