Skip to main content
فهرست مقالات

تلف مبیع پیش از قبض (ضمان معاوضی) (بخش نخست)

نویسنده:

کلیدواژه ها :

قبض ،ضمان ،تلف ،بیع ،مبیع ،انتقال ،معاوضی ،بین‌المللی‌

کلید واژه های ماشینی : بیع ، تلف مبیع پیش‌از قبض ، مبیع ، ضمان معاوضی ، عقد بیع ، تلف ، مال ، مشتری ، خریدار ، ثمن

هرچند در حقوق ما عقد بیع تملیکی است و با بسته شدن آن،خریدار مالک مبیع و فروشنده،مالک ثمن می‌شود.اما،برای مشتری،هدف غایی از انعقاد عقد بیع،دریافت‌ مبیع است(نه صرفا انتقال مالکیت).بنابراین،برای تسلیم نشدن مبیع،در فرضی که‌ عین خارجی است و بدون وجود هرگونه تقصیر و اهمال از سوی بایع،از میان می‌رود، ضمان معاوضی کماکان به عهده فروشنده باقی است تا عمل تسلیم تحقق یابد. اهمیت موضوع از آن جهت است که این قاعده،علاوه بر معاملات داخلی،در نظام بیع‌ بین‌المللی کالا نیز مورد استناد،توجه و بهره‌برداری قرار می‌گیرد.زیرا در این‌گونه‌ معاملات،پرداخت ثمن و دریافت مبیع انا صورت نمی‌گیرد و بین بستن عقد و تحویل‌ کالا،معمولا تقارن زمانی وجود ندارد و تلف مبیع در این اثناء،مسائلی را در پی خواهد داشت که شناسایی مبنای حقوقی،احکام و فروع گوناگون آن،انگیزه‌ای برای انتخاب‌ مقاله حاضر گردید. در این نوشتار،ابتدا سعی شده است،از روایات و عقل به‌عنوان مدارک و مستندات‌ قاعدهء تلف مبیع پیش از قبض سخن گفته شود،سپس مفهوم و آثار این قاعده در بیع‌ داخلی و بین المللی کالا و میزان دلالت آن مورد توجه و تحلیل قرار گیرد و سرانجام‌ یافته‌های این تحقیق در چند بند احصاء شود.

خلاصه ماشینی:

"اگر مبنای حکم مندرج در مادهء یاد شده را یکی از اصول‌ حقوقی بدانیم،نتیجه‌ای که حاصل می‌شود این است که این حکم اختصاص به مبیع و عقد بیع نخواهد داشت و بایستی آن را در مورد تلف ثمن پیش از قبض و حتی در عقود معوض دیگر،مانند صلح هم جاری نمود. (بند 1 ماده 263 قانون مدنی)ولی،مفهوم قاعده تلف‌ مبیع پیش از قبض این است که هرگاه بعد از انجام معامله و قبل از آنکه فروشنده مبیع را به مشتری تسلیم کند،مثمن بدون تقصیر و اهمال بایع تلف شود،تلف از مال فروشنده‌ محسوب می‌شود،نه از ملک مشتری. وفق مادهء 783 قانون مدنی:«اگر مبیع قبل از تسلیم بدون تقصیر و اهمال از طرف‌ بایع تلف شود بیع منفسخ و ثمن باید به مشتری مسترد گردد مگر اینکه بایع برای تسلیم‌ به حاکم یا قائم‌مقام او رجوع نموده باشد که در این صورت تلف از مال مشتری خواهد بود. نکته و سؤالی که نمی‌توان آن را از نظر دور داشت این است که اگر نمائات هم بدون‌ تقصیر و اهمال فروشنده از بین رفت،آیا بایع در مقابل آنها نیز مسئول است یا قاعده‌ شامل نمائات نمی‌شود؟به بیان دیگر،پرسش این است که آیا نیست شدن نمائات مبیع‌ نیز در شمول ماده 783 قانون مدنی و قاعده و ضمان معاوضی قرار دارد یا اینکه موضوع، ویژهء مبیع است؟در جواب می‌توان گفت،چون نمائات و نتایج و ثمره،مستقلا مورد معامله‌ قرار نگرفته‌اند(یا هنگام معامله وجود مستقل خارجی نداشته‌اند)تا مسئولیت ناشی از تلف‌ آنها،طبق قاعده مورد بحث و ماده 783 قانون مدنی به فروشنده تحمیل گردد."

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.