Skip to main content
فهرست مقالات

همسانی های نظری و عملی دو روحانی عصر مشروطه شیخ ابراهیم زنجانی و میرزا یحیی دولت آبادی

نویسنده:

علمی-ترویجی (وزارت علوم)/ISC (22 صفحه - از 89 تا 110)

کلیدواژه ها :

مشروطیت ،نوگرایی دینی ،روحانیت ،شیخ ابراهیم زنجانی ،تعلیم و تربیت نوین ،یحیی دولت‌آبادی ،مشروطیت ،ﺷﻴﺦ اﺑﺮاﻫﻴﻢ زﻧﺠﺎﻧﻲ ،ﻳﺤﻴﻲ دوﻟﺖآﺑﺎدی ،روﺣﺎﻧﻴﺖ ،ﺗﻌﻠﻴﻢ‬‬‬‬‬ ‫و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﻮﻳﻦ ،ﻧﻮﮔﺮاﻳﻲ دﻳﻨﻲ‬‬‬

کلید واژه های ماشینی : عصر مشروطه شیخ ابراهیم زنجانی ، ‫ـ‬ ‫ـ ، روحانی عصر مشروطه شیخ ابراهیم ، ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ــ ، ابراهیم زنجانی و میرزا یحیی ، یحیی دولت‌آبادی ، دو روﺣﺎﻧﻲ ، دو در‬‬‬‬‬ ، دو ﺑـﻪ ، ﻣﺠﻠﺲ دوم

‫ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ ﻳﻜﻲ از روشﻫﺎی ﻣﻬﻢ در ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ در ﭘﺮﺗـﻮ‬‬‬‬‬ ‫آن اﺑﻌﺎد ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ از ﭘﺪﻳﺪﻫﺎی ﺗﺎرﻳﺨﻲ آﺷﻜﺎر ﻣﻲﮔﺮدد و اﻣﻜﺎن ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﻓﺮاﻫﻢ‬‬‬‬‬ ‫ﻣﻲآﻳﺪ. ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس، ﻣﻘﺎﻟﺔ ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻲﻛﻮﺷﺪ ﭘـﺎرهای از ﻫﻤﺴـﺎﻧﻲﻫـﺎی ﻧﻈـﺮی و‬‬‬‬‬ ‫ﻋﻤﻠﻲ دو ﺷﺨﺼﻴﺖ روﺣﺎﻧﻲ ﻋﻬﺪ ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﻳﻌﻨـﻲ ﺷـﻴﺦ اﺑـﺮاﻫﻴﻢ زﻧﺠـﺎﻧﻲ و ﻳﺤﻴـﻲ‬‬‬‬‬ ‫دوﻟﺖآﺑﺎدی را ﺑﺎ روش ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳـﻲ ﻗـﺮار دﻫـﺪ. ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺷـﻨﺎﺧﺖ اﻳـﻦ‬‬‬‬‬ ‫ﻫﻤﺴﺎﻧﻲﻫﺎ ﻣﺴﺌﻠﺔ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺳﺖ.‬‬‬‬‬ ‫دﻗﺖ در ﻣﺘﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ و ﻋﻤﻞ اﻳﻦ دو روﺣـﺎﻧﻲ ﻧﺸـﺎندﻫﻨـﺪة وﺟـﻮد اﻧﺒـﻮﻫﻲ از‬‬‬‬‬ ‫ﻫﻤﺴﺎﻧﻲﻫﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻳﺴﺔ آﻧﻬﺎ ﻣﻲﺗﻮان ﻫﻢ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺗﺮ اﻧﺪﻳﺸـﻪ و ﻋﻤـﻞ‬‬‬‬‬ ‫آﻧﻬﺎ را ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺳﺎﺧﺖ و ﻫﻢ روﻧﺪ ﺗﺤﻮل ﻓﻜـﺮی آﻧﻬـﺎ را ﺑـﻪ ﺳـﻮی اﻧﺪﻳﺸـﻪﻫـﺎی‬‬‬‬‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻧﻤﻮد. آن دو روﺣﺎﻧﻲ در ﻳﻚ دورة زﻣﺎﻧﻲ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪﻧﺪ، اﻣﺎ ﺑـﺎ وﺟـﻮد‬‬‬‬‬ ‫ﭘﺎﻳﮕﺎه ﻃﺒﻘﺎﺗﻲ ﻣﺘﻔﺎوﺗﺸﺎن، ﺗﺤﺼـﻴﻼت دﻳﻨـﻲ ﻣﺸـﺎﺑﻬﻲ ﻛﺮدﻧـﺪ؛ ﻫـﺮ دو ﺑـﻪ ﻣﺤﺎﻓـﻞ‬‬‬‬‬ ‫روﺷﻔﻜﺮی راه ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ؛ ﻫﺮ دو ﺑﻪ ﺻﻒ ﻣﺸﺮوﻃﻪﺧﻮاﻫﺎن ﭘﻴﻮﺳﺘﻨﺪ؛ دﻏﺪﻏﻪﻫﺎی ﻳﻜﺴﺎﻧﻲ‬‬‬‬‬ ‫ﭘﻴﺪا ﻛﺮدﻧﺪ؛ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ دﺳﺖ ﻳﺎزﻳﺪﻧﺪ؛ آﺛﺎر ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﻧﻮﺷـﺘﻨﺪ؛ ﻫـﺮ دو در‬‬‬‬‬ ‫ﺳﻠﻚ روﺣﺎﻧﻴﺎن ﻧﻮاﻧﺪﻳﺶ و ﻣﺪاﻓﻊ ﺗﻌﻠﻴﻢ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﻮﻳﻦ درآﻣﺪﻧﺪ و ﺑﻪ ﻧﻘﺪ وﺟـﻮﻫﻲ‬‬‬‬‬ ‫از روﻳﻪﻫﺎی راﻳﺞ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ. اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﻴـﺎﻧﮕﺮ ﺗـﺄﺛﻴﺮ ﻓﻀـﺎ و ﺷـﺮاﻳﻂ آن ﻋﺼـﺮ ﺑـﺮ‬‬‬‬‬ ‫ﺷﻜﻞﮔﻴﺮی و ﺗﻜﻮﻳﻦ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﻓﻜﺮی و ﺳﻴﺎﺳﻲ آﻧﺎن اﺳﺖ.‬‬‬

خلاصه ماشینی:

"‬‬‬‬‬ ‫زﻧﺠﺎﻧﻲ در ﺗﺤﻠﻴﻞ زﻣﻴﻨﻪﻫﺎی ﻓﻜﺮی ﻣﺸﺮوﻃﻴﺖ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ ﺟﻨـﺒﺶ دﻣﻮﻛﺮاﺗﻴـﻚ و‬‬‬‬‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶﻧﺎﻣﺔ ﺗﺎرﻳﺦ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی، ﺳﺎل دوم، ﺷﻤﺎرة اول، ﺑﻬﺎر و ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن 2931‬‬‬‬‬ ‫ﻋﻠﻴﺮﺿﺎ ﻣﻼﺋﻲ ﺗﻮاﻧﻲ 79‬‬‬‬‬ ‫آزادیﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ، ﻫﻴﭻ ﻧﻘﺸﻲ ﺑﺮای روﺣﺎﻧﻴﺎن ﻗﺎﺋﻞ ﻧﻴﺴﺖ؛ اﻣﺎ ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺰ روﺣﺎﻧﻴﺎن، ﻫﻴﭻ‬‬‬‬‬ ‫ﻃﺒﻘﺔ دﻳﮕﺮی در ﺑﺮاﺑﺮ دوﻟﺘﻴﺎن اﻗﺘﺪاری ﻧﺪاﺷﺖ. رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺎ ﻳﻚ روﺣﺎﻧﻲ ﺳﺮﺳﺨﺖ‬‬‬‬‬ ‫ﻫﻢ زﻧﺠﺎﻧﻲ و ﻫﻢ دوﻟﺖآﺑﺎدی در ﺳﺮاﺳﺮ دوران ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎی ﺧﻮد، ﺑﺎ ﻳﻚ روﺣﺎﻧﻲ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ اﻣﺎ‬‬‬‬‬ ‫ﺳﺮﺳﺨﺖ روﻳﺎرو ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﻣﺬﻫﺒﻲ در ﺟﻬﺖ ﻣﺨـﺎﻟﻒ آﻧـﺎن ﻗـﺮار داﺷـﺖ؛‬‬‬‬‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶﻧﺎﻣﺔ ﺗﺎرﻳﺦ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی، ﺳﺎل دوم، ﺷﻤﺎرة اول، ﺑﻬﺎر و ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن 2931‬‬‬‬‬ ‫89 ﻫﻤﺴﺎﻧﻲﻫﺎی ﻧﻈﺮی و ﻋﻤﻠﻲ دو روﺣﺎﻧﻲ ﻋﺼﺮ ﻣﺸﺮوﻃﻪ ... آﻣﻴﺨﺘﮕﻲ دﻳﻦ ﺑﺎ ﺳﻴﺎﺳﺖ‬‬‬‬‬ ‫ﻫﻢ دوﻟﺖآﺑﺎدی و ﻫﻢ زﻧﺠﺎﻧﻲ ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﻔﺘﻤﺎنﻫﺎی روﺷﻨﻔﻜﺮی روزﮔﺎر ﺧـﻮد ﺑـﻪ ﺗﻔﻜﻴـﻚ‬‬‬‬‬ ‫دﻳﻦ از ﺳﻴﺎﺳﺖ اﻋﺘﻘﺎد ﻋﻤﻴﻖ داﺷﺘﻨﺪ و ﺣﺘﻲ در اﻳﻦ راه ﮔـﺎمﻫـﺎی ﻋﻤﻠـﻲ ﺑﻠﻨـﺪی ﺑﺮداﺷـﺘﻨﺪ؛‬‬‬‬‬ ‫ﭼﻨﺎنﻛﻪ دوﻟﺖآﺑﺎدی در ﺟﺎیﺟﺎی ﺧﺎﻃﺮات ﺧﻮد از اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ دﻓﺎع ﻛﺮده و ﺣﺘﻲ ﻣﻲﻧﻮﻳﺴﺪ‬‬‬‬‬ ‫ﭘﺲ از ﻓﺘﺢ ﺗﻬﺮان از ﺑﻬﺒﻬـﺎﻧﻲ ﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﺗـﺎ از ﻣﺪاﺧﻠـﺔ اﻣـﻮر در ﻣﺠﻠـﺲ ﭘﺮﻫﻴـﺰ ﻛﻨـﺪ، و ﺑـﺎ‬‬‬‬‬ ‫دوریﺟﺴﺘﻦ از اﻣﻮر ﺳﻴﺎﺳﻲ، ﺷﺮع را از ﺣﻮزة ﻋﺮف ﺟﺪا ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻫﺸﺪار داد ﻛـﻪ اﻋﺘـﺪاﻟﻴﻮن‬‬‬‬‬ ‫ﭼﻮن ﺟﺰ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺬﻫﺐ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ از ﻧﻴﺮوی روﺣﺎﻧﻴﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ، ﻫﻤﺔ اﻋﻀﺎی آن اﻋـﻢ‬‬‬‬‬ ‫از وزﻳﺮ و وﻛﻴﻞ، ﺧﻮد را ﻏﻤﺨﻮار اﺳﻼم ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻨﺪ و از ﺷﻤﺸﻴﺮ دﻳﺎﻧﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻴﺎﺳﺖ‬‬‬‬‬ ‫دﻣﻮﻛﺮاتﻫﺎ ﺑﻬﺮهﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ )ﻫﻤﺎن: 921-031(."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت)