Skip to main content
فهرست مقالات

تحلیلی بر اندیشه های سیاسی ابن خلدون

نویسنده:

کلید واژه های ماشینی : سیاسی ، عصبیت ، ابن‌خلدون ، قوم ، نخبگان ، دولت ، حکومت ، جامعه ، اندیشه‌های سیاسی ابن‌خلدون ، جامعه‌شناسی

این نوشتار به بررسی نظریات ابن خلدون(12 م732/-808 هـ.ق)در باب جامعه‌شناسی‌ سیاسی پرداخته است که عمدتا به نقش‌ نیروهای اجتماعی‌1در سیاست توجه‌ دارد.ابن خلدون دو عامل عمدهء انسانی را در ظهور و سقوط دولتها خاطرنشان کرده است. عامل اول قومیت‌2و گروههای قومی و عامل‌ دوم نخبگان‌3می‌باشد. به نظر چنین می‌آید که ابن خلدون، همزمان با توجه به عصبیت‌4به عنوان عامل‌ دولت‌ساز،برای نقش کسانی که کنش‌ تاریخی‌5یا همان«پراکسیس»توسط آنها انجام می‌گیرد،اهمیت بسیاری قایل است. ایشان عمل تغییر نظامهای سیاسی را، حرکت و خیزش اقوام می‌داند.در این زمینه‌ بر نقش نخبگان در موفقیت خیزش تأکید می‌کند.نظریات ابن خلدون در این مباحث با نظریات دو اندیشمند بزرگ جامعه‌شناسی، کارل مارکس‌6و ویلفر دوپاره‌تو،7نقاط مشترک بسیاری دارد.

خلاصه ماشینی:

"به نظر می‌آید که ابن خلدون، (به تصویر صفحه مراجعه شود) همزمان با توجه به عصبیت‌4به عنوان عامل‌ دولت‌ساز،برای نقش کسانی که عمل‌ تاریخی یا همان«پراکسیس»5توسط آنها انجام می‌گیرد،اهمیت بسیاری قایل است. ابن خلدون نیز به نقش نخبگان در جابه‌جایی قدرت بسیار تأکید کرده است وی‌ چند عامل را به عنوان عوامل مهم در حرکت‌ جامعه در نظر می‌گیرد. عامل دومی که ابن خلدون بسیار بر آن‌ تأکید می‌کند گرایش قوم برتر به سمت‌ شهرنشینی‌2است که سبب تجمل‌پرستی و رفاه‌زدگی آن قوم گردیده و عصیبت را در -------------- (1)- cycle (2)- urbanization میان آنان از بین می‌برد و بدین‌ترتیب قوم‌ دیگر که دارای روحیهء عصبیت بیشتری‌ باشند می‌توانند به راحتی بر آنها غلبه یافته و حکومت را به دست گیرند و این چرخهء همیشگی خواهد بود. بر این‌اساس می‌توان اشاره کرد که‌ ابن خلدون دو عامل عمده را در تشکیل‌ دولت مهم و اساسی می‌داند،عامل اول‌ همان تضاد میان قومیتها است که محرک‌ اولیهء حرکت جوامع می‌باشد. هر دو اندیشمند بر گرایش نخبگان حکومتی به‌ محدود کردن دایرهء قدرت و تغییر از شیرصفتی(استفاده از زور)به روباه‌صفتی‌ (استفاده از مکر یا شهرنشین شدن)به عنوان‌ عواملی که سبب تباهی حکومت شده اذعان‌ می‌دارند و برای نقش نخبه‌های غیر حکومتی‌ در بسیج مردم اهمیت فراوانی قایل هستند. در پایان باید گفت که نظریهء ابن خلدون‌ حالت جبرگرایی سیکلی دارد به این صورت‌ که در طول دوره‌ای،قومی حکومت را به‌ دست گرفته و بعد از گذشت زمانی این‌ حکومت بنابر دلایلی که ذکر شد جای خود را به قومی دیگر داده و آنها نیز این چرخه را به همین ترتیب ادامه خواهند داد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.