Skip to main content
فهرست مقالات

ارکان نامه نگاری در مخزن الانشا و تطبیق آن در فراید غیاثی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (24 صفحه - از 29 تا 52)

ترسل و نامه نگاری از مقوله های مهم و مورد توجه تیموریان بوده اسـت . بـه خصـوص کتـاب مخزن الانشا واعظ کاشفی سبزواری که از حمایت امیر علی شیر نوایی، وزیر دانشمند تیموریـان نیز برخوردار بوده در شمار مهم ترین کتاب های ترسل است که با تجزیه ارکان نامه های خطابی به دوازده رکن و نامه های جوابی به هفت رکن و آوردن مثـال هـای متعـدد در جـداول مـنظم ، ساختاری فرهنگ گونه پیدا کرده است . دیگر کتاب مهم ترسل در دورة تیموریان فراید غیاثی از یوسف اهل است که مشتمل بر بـیش از ٦٥٠ نامـه از سـلاطین و وزرا و نیـز سـایر طبقـات و شخصیت هاست و در ده باب تالیف شده است . در این مقاله ارکان نامه ها در مخزن الانشا را بـا نامه های موجود در فراید غیاثی تطبیق داده و به میزان حضور آن ها در نامـه هـای فرایـد غیـاثی پرداخته ایم . همچنین با تعیین انواع مخاطب در این دو اثر، شباهت های موجود در نحوة کاربرد عبارات و جملات را نشان داده ایم و در نتیجه با توجه به مخزن الانشا و تطبیق ارکان نامه نگاری آن با فراید غیاثی و همسانی انواع مخاطب در این دو اثر توانسته ایم ساختار نامـه هـای قـرن ٩ هجری و دوره های نزدیک به آن را نشان دهیم و مشخص کنیم که با این ساختار می توان ارکان نامه های ناقص بازمانده از این دوره ها را بازیابی کرد.

خلاصه ماشینی:

"از نمونه های اظهار اخلاص در باب سوم این کتاب بیت زیر است که در نامۀ ٢٢٥ خواجـه معین الدین جامی برای علی اکبر ترمدییکی از بزرگان سادات نوشته شده است : «من ارچه از شـرف خـدمت تـو محـرومم به تن که هست اسیر عذاب و جفت ملال ولــی مــلازم آن درگهــم بــه دل همــه روز ولی مجاور آن حضرتم به جان همه سال » (یوسف اهـل ، ١٣٥٨: ٢٩٧) ارکان منشآت باب سوم را می توان در نمودار زیر نشان داد: (رجوع شود به تصویر صفحه) ٤,١. بنـابراین ارکان نامه ها در مخزن الانشا بر تمام منشآت التوسل الی الترسل قابل تطبیق نیست و بر عکـس آن که در قرن ششم «در اخوانیات معمولا نامه با دعای مکتوب الیه آغاز مـی گشـت و القـاب و نعوت نیز ضمن جمل دعایی در صدر مکتوب ذکر می شد» (خطیبی ، ١٣٦٦: ٣١٧) و چنـان کـه نویسندة التوسل الی الترسل می نویسد: «شیوة اصلی و مختار حقیقی طبـع مـن اسـت » (همـان : ١١)، نویسنده هرجا صلاح دانسته ، برای جلـوگیری از اطنـاب ، «افتتـاح »، «صـفات » و «القـاب » طولانی را حذف و نامه را فقط با «ادعیه » شروع کرده است . نتیجه گیری با تعریفی که از مخزن الانشا دربارة ارکان نامه ها داشـتیم و تطبیـق آن در نامـه هـای فرایـد غیاثی و تنظیم آن ها در جداول مشخص ، دریافتیم که ساختار مطرح شده در مخـزن الانشـا در نامه های دوران کاشفی و ماقبل آن قابل مشاهده است ، ضمن آن که تقسیم بندی کاشـفی مـی - تواند کمبود نامه های موجود در فراید غیاثی و سایر مکاتیب بازمانده از گذشته را نشان دهد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت)