Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی مقایسه‌ای «ویژه‌ زبان» قدرت در سیاست‌نامه‌ و نصیحه‌الملوک

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (20 صفحه - از 35 تا 54)

ویژه‌زبان اصطلاحی است که از آن برای شناخت زبان سبک‌های متون مختلف استفاده می‌شود و به نحوی در تمایزدهی سبکی اهمیت به‌سزایی دارد. در شناخت ویژه‌زبان عناصر سه گانه واژه، ساختار نحوی و بافت کلام نقش دارند و از میان انواع ویژه‌زبان‌، ایدئولوژی غالبا با ویژه‌زبان قدرت ارتباط تنگاتنگ دارد و رمزگان مشترکی را در نظام نشانه‌شناسی پدیدار می‌سازد. سلجوقیان دین اسلام را برای تحکیم پایه‌های قدرت خود پذیرفتند و برای تقویت آن به خلفای بغداد پناه می‌بردند. نظام‌الملک و غزالی شافعی مذهب، سیاست‌نامه و نصیحه‌الملوک را برای راهنمایی سلاطین سلجوقی در کشورداری نوشتند. ویژه‌زبان قدرت‌ در این دو کتاب به کنش‌های کلامی و غیرکلامی تقسیم می‌گردد و مبانی ایدئولوژیک آن از نوع حاکمیت مذهب شافعی است لیکن تفاوت در این است‌ که نظام‌الملک معتقد به حذف و حتی قتل غیر شافعیان، و غزالی معتقد به رعایت عدالت است. از این رهگذر کاربرد وجوه افعال التزامی و امری در مفهوم قطعیت، یکی از برجسته‌ترین نشانه‌های مبانی ایدئولوژیک زبان سیاسی در هر دو کتاب است.

خلاصه ماشینی:

"» استفاده می‌کنند و چون مجال انتقاد مستقیم و صریح از زراندوزی و دلبستگی شاهان و دولتمردان وجود نداشته، می‌توان آن‌ها را دارای معانی کنایی و تعریضی نسبت به صاحبان قدرت و منصب دانست؛ مثل «هر که را نعمت بسیار و باغ و بوستان و کنیزکان و غلامان و زر و سیم بیشتر، رنج و فراق وی به جان دادن بیشتر بود از آن کسی که اندکی دارد» (غزالی،1389: 35) یا «هر که این پندها را به‌ کار بندد، در احوال مملکت او را به هیچ مشیری حاجت نباشد» (نظام الملک،1386: 189). نظام‌الملک فصل چهلم کتابش را به القاب شاهان اختصاص داده و از بی‌توجهی ملکشاه در انتخاب القاب گله می‌کند: «عادت نرفته بود هرگز که امرای ترک لقب خواجگان بر خویشتن کنند» (160) و او را با القاب و انسابی چون: خداوند عالم، شهنشاه اعظم (10)، از نسل افراسیاب بزرگ (11)» مورد خطاب قرار می دهد تا او را از پایگاه اجتماعی اش آگاه کند؛ اما غزالی شاه را با القابی چون «ای سلطان اسلام (63)، ای ملک شرق (32)» خطاب می‌کند که نسبت به القاب اسنادی خواجه، به واقعیت نزدیک‌تر و از غلو، دور‌تر است و گاهی هم به‌جای القاب، از ضمیر «تو» استفاده می‌کند و علاوه بر اغراضی که درباره ضمیر گفته ‌شد، تلویحا سیادت علمی و معنوی خود بر شاه سلجوقی را نیز مطرح می‌کند. وجه افعال وجوه افعال، انگیزه‌ ساخت گزاره‌ها را روشن می‌کنند زیرا وجوه افعال، تابع اهداف نویسنده از نگارش است و چون خواجه و غزالی آثارشان را برای تعلیم آیین کشورداری براساس مبانی ایدئولوژیک نوشتند، فعل‌های امری و التزامی در آن‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد و آن را می‌توان متأثر از سبک پندنامه‌ها و آیین‌نامه‌ها دانست."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.