Skip to main content
فهرست مقالات

جایگاه «کتب لغت، بافت و مصداق» در فرایند فهم معنا (با تأکید بر روایات تفسیری)

نویسنده:

(34 صفحه - از 33 تا 66)

کشف معنای روایت، هدف نهایی پژوهش‌های حدیثی است؛ به طوری که عناصر متعددی در دستیابی به این معنا نقش دارند. از جمله این عناصر می‌توان به «کتب لغت، بافت و مصادیق معنای یک واژه» به عنوان عناصر موثر در تعیین معنا اشاره کرد. بهره‌مندی از این عناصر از آن حیث مورد اهمیت است که امکان قرائت‌های متکثر غیرنظام‌مند از روایات را تا حد زیادی کاهش می‌دهد. پژوهش پیش‌رو در نظر دارد با الگوگیری از شیوه‌ای که ائمه اطهار( در روایات تفسیری به کار گرفته‌اند، فرایند چهارگانه فهم معنا و جایگاه هر یک از این سه عنصر را روشن نماید. مقاله حاضر با تحلیل روایات تفسیری، این فرض را مطرح می‌کند که نقش کتب لغت صرفا تحصیل ارتکاز عرب از معانی یک واژه بدون هیچ گونه تعیین کنندگی است و تعیین معنای واژه، جز در بافتی که در آن حضور می‌یابد، محقق نمی‌شود.

خلاصه ماشینی:

"تأثیر بافت بر معنای واژه نیاز به دلیل ندارد زیرا مدعا، امری مرتکز نزد عرف است اما شواهد از کلام ادباء و مفسرین و تعداد کثیری از روایات اهل‌بیت( بر آن می‌توان یافت؛ تفتازانی از جمله کسانی است که بر تأثیر بافت بر معنا تأکید داشته و در بحث حقیقت و مجاز علم بیان گفته است: بیولوژی نص، ص335؛ در مباحث ادبیات این سوال همیشه مطرح شده که فهم معنی مقدم است یا ترکیب و تجزیه؟ پاسخ این سوال تعبیر ساده شده عبارت مذکور است. یا در آیه «و قل رب زدنی علما» با مراجعه به کتب لغت متوجه می‌شویم سه معنا برای زاد ـ (مصدر: زید، زیادة) بیان شده است: یکی معنای لازم یعنی «زاد: نما و کثر» و دیگری معنای متعدی یک مفعولی «زاد الشیء: جعله یزید» (آن را زیاد شونده قرار داد: زیاد کرد، رشد داد) و سوم معنای متعدی دو مفعولی «زاد فلانا خیرا او غیره: أعطاه ایاه» (چیزی را به کسی داد) این احتمالات سه‌گانه وقتی با بافت آیه مقایسه می‌شود معنای سوم، متعین می‌گردد این مرحله از فرایند فهم، با روایات تفسیری متعددی تأیید و تبیین شده است؛ این روایات را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: دسته اول: گاهی معنای یک واژه روشن است اما وقتی در یک متن قرار می‌گیرد در معنای دیگری به کار رفته است و بافت در معنای آن اثر گذاشته است."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.