Skip to main content
متن و ترجمه بیش از 393,000 حدیث شیعه در پایگاه نورحدیث ...
فهرست مقالات

«لایقتل غیر المقاتل» قاعده ی فقهی مصونیت غیرنظامیان در مخاصمات مسلحانه

نویسنده:

علمی-پژوهشی (حوزه علمیه) (21 صفحه - از 43 تا 63)

کلیدواژه ها :

قواعد فقه ،جنگ ،مخاصمات مسلحانه ،مقاتل ،حقوق بشردوستانه اسلامی ،قتال ،قاعده لایقتل غیرالمقاتل

کلید واژه های ماشینی : قتل ، جنگ ، مخاصمات مسلحانه ، قاعده ، مقاتل ، روایات ، فقها ، زنان ، عدم جواز قتال با غیرمقاتلین ، حکم عدم جواز کشتن غیرمقاتلین

از دیدگاه اسلامى، انسان از آن جهت که انسان است، احترام و حق حیات دارد. به همین جهت، کشتن بدون مجوز یک انسان، مساوى با کشتن همه انسان‏ها است. با این حال، جنگ و جهاد هم در مواردى تجویز و تشریع شده است و مسلمانان اجازه یافته‏اند تا با کسانى که با مسلمانان سر جنگ دارند، به جهاد برخیزند; اما در مقابل، محدودیت‏هایى نیز مقرر شده و امورى همچون کشتن زنان، کودکان و سالخوردگان ممنوع شده است. با توجه به تغییر ماهوى وضعیت جنگ‏هاى امروزى نسبت به صدر اسلام، سؤالاتى درباره حمایت یا عدم حمایت از مصادیق دیگرى که در روایات ذکر نشده )همچون خبرنگاران و تصویربرداران، پزشکان و نیروهاى امدادى( وجود دارد. هدف این مقاله بررسى این مسأله است که آیا ممنوعیت قتال و کشتن برخى افراد در جنگ، مختص همان مصادیقى است که در روایات و کلمات فقها آمده یا قابل تعمیم و تسرى به مصادیق دیگر و امکان دستیابى به یک قاعده کلى فقهى است؟ فرضیه مقاله بر آن است که ملاک و معیار حمایت از افراد و عدم قتل آنان در جنگ، »غیرمقاتل« بودن آنان است; بنابراین مى‏توان با الغاى خصوصیت از این مصادیق، عدم مقاتل بودن را معیار ممنوعیت قتال و کشتن افراد در جنگ دانست و قاعده »لایُقتَلُ غَیرُالمُقاتِل« را به مثابه یک قاعده فقهى، معیارى براى بیان احکام اشخاص مورد حمایت در مخاصمات مسلحانه، از منظر فقه اسلامى مطرح کرد.

خلاصه ماشینی:

"البته دیدگاه فوق )محقق داماد، 90 :1383)، شاید دو دلیل داشته باشد: اولا بیان نظر برخی دیگر از دانشمندان مسلمان باشد; زیرا عبارتی با این مضمون در تعریف مقاتل از سرخسی نقل شده که »المقاتل من له بنیة للقتال«; رزمنده کسی است که توانایی جنگیدن داشته باشد )السرخسی، شرح السیر الکبیر: 78/4; به نقل از: حمیدالله، 232 :1380); ثانیا در جنگ‌های قدیم، شرکت در جنگ وظیفه مردان بوده است و معمولا »همه« مردان قبیله به جنگ می‌رفته‌اند و همه می‌جنگیده‌اند و فقط زنان و کودکان و ناتوانان، از جنگیدن معاف بوده‌اند; لذا عنوان نظامی و رزمنده، بر همه مردان اطلاق می‌شد و غیررزمندگان، فقط شامل زنان، کودکان و برخی افراد خاص دیگر می‌شد; مانند از کار افتادگان و کلا کسانی که قابلیت جنگ نداشتند; بنابراین، این‌که چه کسانی رزمنده یا غیررزمنده محسوب شوند، تصمیم‌ها و سیاست‌های دفاعی، مؤثر و تعیین‌کننده است; مثلا اگر کشوری بسیج عمومی اعلام و تمام مردان خود را مسلح کند و به جنگ بفرستد - مانند آنچه در صدر اسلام عمل می‌شد - همه آنان رزمنده محسوب می‌شوند; اما اگر صرفا گروهی خاص، برای این کار اقدام کنند، فقط همان عده رزمنده و دیگران، اگرچه مرد باشند و توانایی جنگیدن داشته باشند، غیررزمنده محسوب خواهند شد."

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.