Skip to main content
فهرست مقالات

تحلیل کهن الگویی حکایت «الملک و البراهمه» کلیله و دمنه

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (14 صفحه - از 79 تا 92)

کلیدواژه ها :

اسطوره ،کلیله و دمنه ،ناخودآگاه ،رویا ،کهن‌الگو ،الملک و البراهمه

کلید واژه های ماشینی : کهن‌الگوی، یونگ، براهمه، آنیما، شاه، حکایت، داستان، فردیت، نماد، روانی

چکیدهنظریه کهن‌الگو از مکتب روان‌شناسی کارل گوستاو یونگ برگرفته شده ‌است. یونگ، تصاویر و رسوبات روانی و آگاهی‌های ارثی موجود در ناخودآگاه جمعی را کهن الگو (آرکی تایپ) می نامد؛ به عبارت دیگر، کهن‌الگو، طرح کلی تجارب و رفتارهای مکرر اجداد و نیاکان بشر است که در ناخودآگاهی جمعی ریشه دارد. کهن‌الگوها در قالب نماد یا به شکلی نمادین در بسترهایی مانند اسطوره، حماسه، داستان، رویا و اوهام آشکار می‌شوند یا در آثار ادبی ظهور می‌یابند. از مهم‌ترین کهن‌الگوها می‌توان به «آنیما»، «آنیموس»، «پیر دانا»، «سایه»، «نقاب»، «تولد دوباره» و «فردیت» اشاره کرد. کلیله و دمنه کتابی مشحون از داستان‌های تمثیلی (تمثیل‌های حیوانی) است که به دلیل وجهه اساطیری، برخی از آن‌ها را می‌توان از دیدگاه نقد کهن‌الگویی بررسی کرد. یکی از این داستان‌ها که صبغه اساطیری و نمادپردازانه بر آن غالب است، حکایت «الملک و البراهمه» از باب شانزدهم این کتاب است. این داستان به دلیل افسانه‌ای بودن و نیز داشتن سلسله‌ای از رویاها، ظرفیت تحلیل کهن‌الگویی را دارد؛ در این پژوهش، کهن‌الگوهایی چون «سایه»، «آنیما»، «نقاب»، «پیر دانا» و «فردیت» در حکایت یادشده بررسی شده است. بر این اساس به اجمال می‌توان چنین تاویلی از داستان به دست داد: هبلار شاه که دچار گونه‌ای روان‌پریشی شده‌است، از طریق رویا به ناخودآگاه خویش راه می‌یابد و پس از رویارویی با آنیمای خود، به یاری آنیما و راهنمایی پیر دانا، از پریشانی می‌رهد و به «خود» (من راستین) نایل می‌شود. شاه فرایند فردیت و مسیر خودیافتگی را با رویا آغاز می‌کند؛ سپس به پیشنهاد ایران‌دخت، نزد کارایدون، معبر حکیم فرستاده می‌شود و در پایان با درایت و ارشاد وزیر دانای خویش، از غم و روان‌پریشی می‌رهد.

خلاصه ماشینی:

"علاوه بر آنچه سیروس شمیسا در کتاب نقد ادبی(1378) آورده‌است و نیز کتاب‌های «با یونگ و سهروردی» اثر سید محمدعلی بتولی (۱۳۷۷) و «آنیما در شعر شاملو» اثر الهام جمزاد (۱۳۸۳)، مقاله‌های بسیاری در این زمینه چاپ شده‌است؛ از جمله: «تحلیل اساطیری حکایت شیر و گاو در کلیله و دمنه بر پایۀ نظریۀ یونگ و نورتروپ فرای» نوشتۀ علی‌اکبر سام خانیانی (1391)، «تحلیل کهن‌الگویی حکایت جولاهه با مار مرزبان‌نامه» نوشتۀ قاسم صحرایی و نوش‌آفرین کلانتر (1392)، «بررسی و تحلیل کهن‌الگوی پیر فرزانه در رساله‌های سهروردی» نوشتۀ محمد طاهری، فریبا رضایی و حمید آقاجانی (1392)، «تحلیل روان‌شناختی کهن‌الگوها در داستان کرم هفتواد شاهنامه» نوشتۀ اسحاق طغیانی، زینب چوقادی و طیبه جعفری (1390) «آسمان در زمین: بازتاب نمادین آرکی‌تایپ تمامیت و کمال ماندالا در ساختار بیرونی و درونی هفت‌پیکر» نوشتۀ حورا یاوری (1370)، «مقایسة تطبیقی سیر کمال‌جویی در عرفان و روان‌شناسی یونگ» از سید علی‌اصغر میرباقری فرد و طیبه جعفری (1389)، «نقد و تحلیل کهن‌الگوی نقاب» از سیده مریم روضاتیان و سید علی‌اصغر میرباقری فرد (1389) و... 5- نتیجه در تحلیل حکایت ملک و براهمه بر اساس نظریۀ کهن‌الگویی یونگ این نتیجه به دست می‌آید که شاه (قهرمان) برای رسیدن به فردیت خود با بحران میانسالی روبه‌رو می‌شود و در نتیجۀ این بحران است که طی رؤیایی هفت‌مرحله‌ای، خواب‌هایی ظاهرا وحشتناک، سخت و پیچیده می‌بیند و برای تأویل آن‌ها از براهمه که نماد سایۀ منفی او هستند کمک می‌خواهد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.