Skip to main content
فهرست مقالات

بازخوانی بیتی از خاقانی (تاملی در مفهوم «دو گروهی» و «کروه» در شعر خاقانی)

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (6 صفحه - از 93 تا 98)

کلیدواژه ها :

گروه ،تصحیح متون ،دیوان خاقانی ،دو گروهی ،کروه

کلید واژه های ماشینی : خاقانی، کروه، نقیب صبا عرض سپاه بهار، بازخوانی بیتی از خاقانی، کوس به‌معنی واحد اندازه‌گیری مسافت، گز، ضبط، تصحیح، شعر خاقانی، معنی

تاکنون کوشش‌ها و پژوهش‌های ارزشمندی درباره تصحیح دیوان، گزارش ابیات و شرح لغات و تعبیرات دیوان خاقانی انجام شده‌است اما مهجور شدن برخی واژه‌ها و تعبیرها در گذر زمان سبب شده‌است صورت صحیح برخی کلمه‌ها و اصطلاحات از چشم کاتبان و نقادان و مصححان متون پوشیده بماند.  بی‌گمان  یکی از مهم‌ترین عوامل در بروز چنین لغزش‌هایی، تغییرات رسم‌الخط زبان فارسی در طی قرون ‌است. در این پژوهش به بازخوانی بیتی از خاقانی پرداخته  شده‌است و  پس از بررسی ضبط‌های مختلف آن در تصحیح‌های مختلف و نیز تامل در شرح‌های متفاوتی که از آن بیت ارائه شده‌است، صحت و اصالت  قرائت‌های موجود ارزیابی شده‌است و در پایان با توجه به  ضعف تالیف و نارسایی معنایی بیت، خوانش و معنی دیگری از آن بیان شده‌است.

خلاصه ماشینی:

"کزازی برای رفع این نارسایی و سستی، نسخه بدل «بدند» را به جای «بدید» اختیار کرده‌است و در گزارشی که از بیت ارائه کرده‌است، «دو گروهی» (نارسایی، ناهماهنگی، دوگانگی) را به لشکر بهار نسبت داده‌است و آن را کنایه از دورنگی باغ و چمن در فصل خزان دانسته‌است اما این ضبط و توضیحات هم نارسایی معنایی بیت را مرتفع نمی‌کند؛ نخست اینکه در گزارش فوق، «یاوگیان» به معنی «درشکستگان آواره و بی‌سامان» آمده‌است حال آنکه به اعتبار «نقیب» و «سپاه» در مصرع اول، «یاوگیان» به معنی «سپاهی که بی‌ فرمانده و بی مقصد در جنگ‌ها شرکت می‌کرده‌اند و در بلاد می‌گشته‌اند» (دهخدا، 1373: ذیل یاوگی) است. به احتمال زیاد، کروه نیز واحد مسافتی تقریبی است که مبنای آن همسانی و هم مقداری یک مسافت تخمینی با یک ما به ازای خارجی است و به فرض صحت این ادعا به نظر می‌رسد که کروه، مخفف کلمه «کروهه» است که در فرهنگ‌ها به معنی «گلوله» آمده‌است: «خواه گلولة ریسمان باشد و خواه گلولة توپ و تفنگ و گلوله خمیر نان و پنبه و گلوله کمان گروهه و امثال آن» (دهخدا، 1373: ذیل گروهه)2؛ توجه به این نکته ضروری است که یکی از واحدهای اندازه‌گیری مسافت در زمان قدیم، میزان پرتاب تیر (گلوله) بوده‌است که بدان «تیر پرتاب» (به سکون حرف را) می‌گفته‌اند و دهخدا ضمن توضیح آن، به ابیاتی از فردوسی و مسعود سعد و..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.