Skip to main content
فهرست مقالات

تفسیر موضوعی در «بحار الانوار»

نویسنده:

علمی-پژوهشی (حوزه علمیه)/ISC (16 صفحه - از 34 تا 49)

کلیدواژه ها :

تفسیر موضوعی ،بحار الانوار ،نگرش موضوعی به آیات ،گردآوری آیات

کلید واژه های ماشینی : تفسیر ، مفسران ، بحار ، قرآن ، روایات ، تفسیر موضوعی ، گردآوری آیات ، علامه مجلسی ، نماز ، انسجام روش علامه مجلسی

با بررسی شمول و گستردگی موضوعات «بحار الانوار» از یک سو، و کامل بودن آیات هر باب از سوی دیگر، نظم و انسجام روش علامه مجلسی در ورود به تفسیر آیات روشن می گردد. بررسی محتوای باب هایی که هم دارای آیات و هم تفسیر هستند، نمایانگر توسعه و ابتکار ایشان در گردآوری آیات بر اساس موضوع بندی ابواب تفسیری در «بحار الانوار» است که در ذیل آن، با نقل از دانشمندان و مفسران و بررسی و نقد اقوال ایشان، مقدمات رسیدن به مرحله بعد فراهم می شود. تحلیل، استنتاج و اظهار نظر اصلی ترین مرحله در تفسیر است که با پاسخ به شبهات از سوی مرحوم مجلسی و رفع تعارض ها با تکیه بر اصول تفسیری صورت گرفته است. از مجموع بررسی های صورت گرفته، وسعت و قوت کار علامه مجلسی ثابت می شود. نگاه دقیق مرحوم مجلسی در ترجیح نظر برخی از مفسران با استناد به سیاق آیات، شهرت و احادیث و نقد برخی دیگر از نظرات تفسیری به سبب تناقض با مسلمات اعتقادی و احادیث و همچنین جلوگیری از تکلف در تفسیر، گواه این مطلب است. هرچند نمی توان گفت ایشان در زمان خویش به دنبال تفسیر موضوعی به شیوه کنونی بوده، اما عمق و دقت کار وی در «بحار الانوار» به گونه ای است که می تواند برای دانشمندان و صاحب نظران حوزه تفسیر موضوعی منشا الهام و پیشرفت باشد.

خلاصه ماشینی:

"در نگاه اول به تفسیر در بحار الانوار، چنین مشاهده می‌کنیم که درصد زیادی از آن، نقل اقوال مفسران است که گاه صفحات زیادی را به خود اختصاص داده است (همان، ج8، باب 23، «الجنة ونعیمها»؛ ج8، باب 24، «النار»؛ ج9، باب1، «احتجاج الله علی ارباب الملل المختلفة»؛ ج19، باب 8، «نوادر الغزوات») اما با کمی دقت در این نقل‌ها، که هم از تفاسیر شیعه و هم اهل سنت انتخاب شده است مشاهده می‌کنیم که کار علامه مجلسی در تفسیر آیات، صرف نقل بدون اظهار نظر نیست. در هر یک از موارد مطرح شده، که تنها نمونه‌ای از روش تفسیری مرحوم علامه است، این مطلب نمودار است که تفسیر در بحارالانوار تنها یک جمع‌آوری صرف و بیان نظرات مختلف نیست؛ بلکه ایشان خود به داوری و نتیجه‌گیری و بیان نظر خود با کمک آیات و روایات می‌پردازد، و گاه با عبارت «اقول» نظر تفسیری خود را به صورت مشخص مطرح می‌سازد. در ترجیح نظر برخی مفسران (که غالبا نظر طبرسی در مجمع ‌البیان را صحیح می‌داند) (همان، ج69، ص13-12؛ ج79، ص321-320)، نظر سایر تفاسیر را هم بیان می‌کند و دلیل خود را در تأیید یک نظر بیان می‌دارد؛ مانند تفسیر «أقم الصلاة لذکری» (طه: 14) که پس از بیان نظرات مختلف مفسران، نظر صاحب تفسیر مجمع ‌البیان را به سبب استناد به روایتی از أبوجعفر علیه السلام می‌پذیرد و در معنای آن چنین می‌نویسد: آن (نماز) را هنگامی که به خاطر آوردی؛ بپادار، چه در وقت آن باشد یا غیر آن (مجلسی، 1404ق، ج85، ص290-288)."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.