Skip to main content
فهرست مقالات

مفهوم شناسی انصاف در اخلاق تجاری اسلامی

نویسنده:

علمی-ترویجی (حوزه علمیه)/ISC (22 صفحه - از 25 تا 46)

در مباحث اخلاق تجاری، انصاف به عنوان مفهومی خاص تر از عدالت مطرح، و موجب اعطای ترجیحات تجاری به کشورهای ضعیف شده است. در این مقاله با طرح پرسش دربارة ارتباط میان دو مفهوم عدالت و انصاف در بینش اسلامی، سه مفهو م انصاف به مثابه عدالت، برابری و مدارا از هم تفکیک شده اند. بنا بر فرضیه مقاله، انصاف در تجارت با توجه به معیار ارائه شده در روایات مستلزم سهل گیری و تخفیف در معامله است. بر اساس یافته های مقاله که به روش تحلیلی سامان یافته، انصاف مدارایی در بینش اسلامی، اخص از عدالت و مستلزم نوعی احسان است. احسان مورد نیاز در انصاف به اقتضای ملاک مورد اشاره در روایات (انجام دادن آنچه دوست داریم دیگران در حق ما انجام دهند)، کمتر از حد مواسات و ایثار است. براین اساس انصاف در تعاملات تجاری مستلزم سهل گیری در معامله و اعطای تخفیف در سود به عنوان امری ترجیحی است. این برداشت از انصاف می تواند بر برخی از سیاست گذاری های اقتصادی از جمله تعیین تعرفه های تجاری، قیمت گذاری محصولات و تنظیم بازار اثر بگذارد.

خلاصه ماشینی:

"بـرای نمونـه ، در تفسـیر عیاشـی این اصطلاح، انصاف یکی از اصول حقوق است که در صورت بروز اختلاف، از جمله اختلافـات روایتی از امیرالمؤمنین  نقل شده که حضرت عدالت را به معنای انصاف و احسـان را بـه معنـای تجاری میان طرفین معامله ، برای رفع منازعۀ ارجاعی به قاضی یا داور مورد استناد قـرار مـیگیـرد تفضل دانسته اند: (اصغری، ١٣٨٨، ص ٨٧). وی در توجیـه ایـن تفسـیر از انصـاف کـه آن را معـادل «equity» قلمـداد همچنین این معنا روشن میشود که راغب در کلام خـود اعتـدا و سـیئه را عـدالت خوانـده، و ایـن می کند، به شواهدی چون قضاوت امام صادق  دربارة تقسیم دو لباس مـورد نـزاع (کلینـی، ١٤٠٧ق ، ج خالی از مسامحه نیست ؛ زیرا اعتدا و سیئه ای که کیفر اعتدا و سیئۀ دیگری است ، برای آن دیگـری اعتـدا ٧، ص ٤٢٢)٢ و قضاوت امیرالمؤمنین  در توزیع درآمد حاصـل از قـرصهـای نـان٣ اسـتناد مـی کنـد و سیئه است ؛ اما نسبت به کسی که چنین کیفرش میدهد، پیمودن راه وسـط و میانـه روی و از خصـایل (همان، ص ٨٥-٨٦). معرفی مفهوم انصـاف مـدارایی بـه منزلـۀ یـک ارزش اخلاقـی، فراتـر از عـدالت مسـتلزم اجـرای سیاست های ترویجی و نه الزامی جهت گسترش آن است ؛ چراکه انصاف به معنای مدارا از نظر حقـوقی الزامی نیست ؛ بلکه یک فضیلت اخلاقی پسندیده است ؛ زیرا انصاف به مثابه مدارا مسـتلزم آن اسـت کـه یکی از دو طرف معامله به دیگری احسان کند و از منافع خود بکاهد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.