Skip to main content
فهرست مقالات

توجیه بر مبنای بدیهیات (بدیهیات اخلاقی و غیر اخلاقی)

نویسنده:

علمی-ترویجی (حوزه علمیه)/ISC (18 صفحه - از 23 تا 40)

کلیدواژه ها :

توجیه ،بدیهیات ،بدیهیات اخلاقی ،بدیهیات غیراخلاقی

کلید واژه های ماشینی : بدیهیات ، بدیهی ، بدیهیات اخلاقی و غیر اخلاقی ، مور ، گزاره‌های پایه اخلاقی ، فلسفه اخلاق ، توجیه ، شهود ، شهود ، عقل

از بین مکاتب اخلاقی مبناگرا، برخی مکاتب معتقدند که گزاره های پایه در استدلال های اخلاقی، گزاره هایی بدیهی هستند. میان کسانی که گزاره های پایه اخلاقی را بدیهی می دانند، این اختلاف نظر وجود دارد که برخی، گزاره های پایه بدیهی را اموری اخلاقی می دانند و برخی، این گزاره ها را امور غیراخلاقی قلمداد می کنند. چگونگی تبیین بداهت گزاره های پایه اخلاقی در بین اندیشمندان معرکه آراء است. برخی جانب شهود را در این حوزه گرفته اند. برخی چون کانت، آنها را مدرک پیشینی عقل عملی دانسته اند. برخی صرف تصور موضوع و محمول را برای حکم به بداهت آن کافی دانسته اند. برخی دیگر، با تبیین عقلانی بداهت آن را نشان داده اند. همچنین در این مورد، دو حوزه ارزش و الزام، نزد فیلسوفان اخلاقی بهره یکسانی ندارند. برخی، صرفا حوزه ارزش را دارای گزاره های پایه بدیهی می دانند. برخی این شان را تنها برای الزامات اخلاقی قائلند. برخی دیگر نیز، در هر دو حوزه به یکسان عمل کرده اند. در این نوشتار سعی شده تا مهمترین نظریات بداهت گرا در فرااخلاق، از جهت توجیه گزاره های اخلاقی مورد تحلیل و بررسی قرار گیرند.

خلاصه ماشینی:

"ش هودگروی «شهودگروی »، که گاهی «طبیعت ناگروی » نیز نام گرفتـه اسـت ، در مقابـل طبیعت گرایـان ، مفـاهیم اصلی اخلاقی چون خوب یا صواب (در این مفـاهیم بـین شـهودگرایان اخـتلاف وجـود دارد) را معادل مفاهیم طبیعی و یا ماوراء طبیعی نمی گیرند و معتقدند: این مفاهیم بدیهی و بسیط و غیرقابل تعریف هستند. بنـابراین ، شـهودگرایان نیـز ماننـد تعریف گروان احکام اخلاقی را متصف به درست یا نادرست می دانند، با ایـن تفـاوت کـه شـهودگرایان احکام اخلاقی را بیان کننده واقعیات طبیعی نمی دانند و معتقدند: نمی توان این احکام را به احکام طبیعـی ارجاع داد و با استدلال یا تجربه بر درستی یا نادرستی آنها حکم کرد (همان ). [بدیهی بودن وظیفه در نگاه نخست ] به معنای این نیست که از آغاز زندگی ما بدیهی بوده است ، یـا به محض اینکه برای اولین بار با آن قضیه مواجه می شویم ، بدیهی می شود، بلکه به این معنا بدیهی اسـت که اگر ما به بلوغ ذهنی کافی رسیده باشیم ، و توجه کافی به آن قضیه مبذول کنـیم ، بـدون نیـاز بـه هـیچ برهانی ، یا شاهدی و رأی خودش بدیهی می شود (همان ، ص ٢٩). شهید صدر، در نهایت با بیان مناقشات زیاد و رد نظر اشاعره و رد مشهوری صـرف بـودن قضـایای اخلاقی و با رد نظری بودن همه قضایای اخلاقـی ، بـه جهـت محـذور دور و تسلسـل ، بـه ایـن اعتقـاد می رسد که در باب عقل عملی ، عقل عملی به دو قسم تقسیم می شوند: یک ، عقل که قابل اعتمـاد اسـت و حقانیت آن قطعی و ضمانت شده است ."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.