Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی تعامل تنجیم و طبابت با مرور اجمالی بر فعالیت‌های حاجی نجم‌الدوله و خاندان وی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (33 صفحه - از 73 تا 105)

اطلاع از آینده و حوادث زندگی انسان، به ویژه امور مربوط به پزشکی همچون تعیین زمان مناسب برای مصرف ادویه و بازیابی سلامت، یکی از دغدغه‌های مهم بشر در ادوار گذشته بوده است، که ظاهرا امکان این پیش‌گویی‌ با شکل‌گیری دانش احکام نجوم یا تنجیم میسر گردید. اهمیت این دانش به حدی بود که این‌گونه احکام در بسیاری از متون از جمله کتب نجومی و طبی برای مخاطبین خاص و تقویم‌های سنتی برای مخاطبین عام، در قرون متمادی درج می‌شد تا این‌که با ورود دانش جدید اروپایی به ایران عهد قاجار، نگارش احکام نجوم در متون تخصصی طب و هیات، کم‌رنگ اما در تقویم‌های نجومی همچنان ادامه یافت. مساله اصلی این پژوهش، بررسی تعامل تنجیم با پزشکی، بر اساس فعالیت‌های عبدالغفار نجم‌الدوله و برخی از خاندان وی می‌باشد. بدین منظور تلاش شده اطلاعات مربوط به این پژوهش از طریق بررسی کتابخانه‌ای، گردآوری و فیش‌برداری شود، سپس به کمک تحلیل مواد خام، داده‌های مورد نیاز به دست آمد و در نهایت با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی تدوین متن حاضر صورت پذیرفت. بدین ترتیب این جستار با بررسی منابع تاریخی به این نتیجه می‌رسد که به رغم آشنایی خاندان حاجی نجم‌الدوله با علوم جدید، به دلیل تقاضای غالب اقشار جامعه (از دربار و برخی دولت‌مردان تا طبقات فرو‌دست)، نگارش احکام نجومی مرتبط با پزشکی، در تقویم‌های چند‌ نسل متوالی از این خانواده تداوم یافت.

خلاصه ماشینی:

"ج ـ اوضاع تنجیم در عصر قاجار و رابطه آن با درمانگری همان گونه که ذکر شد، درج تنجیم وابسته به طب در متون تخصصی، تأثیری بر گسترش این باور در افکار عمومی نداشت ، اما شواهد حاکی از آن است که احکام نجوم در قرون مختلف تاریخ کشور، همواره جنبه ای فراگیر در شئونات زندگی و به ویژه امور پزشکی اقشار جامعه داشته است ، به همین دلیل منجمان جایگاه ویژه ای در دربار سلاطین و در میان عامه مردم داشتند و حاصل کار آنان ، یعنی تقویم های نجومی، هم برای شاه و شاهزادگان و حکام اهمیت داشت و هم به دلیل توزیع در میان طبقات مختلف جامعه ، تأثیر انکارناپذیری در زندگی روزمره آنان بر جای میگذاشت ، از این رو برخلاف متون تخصصی، تقویم های نجومی را میتوان مهم ترین عامل انتقال اعتقادات نجومی در سطوح مختلف جوامع بشری به شمار آورد. ) نتیجه گیری یکی از کاربردهای احکام نجوم ، تعیین زمان سعد و نحس برای انجام امور پزشکی میباشد که قرن ها مورد توجه منجمین ، طبیبان و مؤلفین تقویم های نجومی قرار گرفته است ، اما در قرن سیزدهم ، تنجیم که در ادوار گذشته دانشی مستقل در سلسله مراتب معرفت و طبقه بندی علوم به شمار میآمد، اعتبار اولیه خویش را از دست داد. به رغم مغفول ماندن جایگاه احکام نجوم در متون علمی طب و هیأت ، مؤلفین تقویم های نجومی، به ویژه عبدالغفار نجم الدوله و برخی از خاندان وی به دلیل افکار عمومی جامعه ـ همان علتی که ابوریحان بیرونی و سایر اندیشمندان را وادار به نگارش احکام نجومی نمود ـ به تداوم این سنت که شامل پیش بینی زمان مناسب برای درمان بیماری و بازیابی سلامت در تقویم بود، ادامه دادند."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.