Skip to main content
فهرست مقالات

سرپل ذهاب پیشنهادی برای جای نام حلوان بر اساس مطالعه ی مدارک نوشتاری

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (10 صفحه - از 107 تا 116)

سرپل ذهاب یکی از مهم ترین حوزه های فرهنگی ایران در دوران پیش از اسلام و دوران اسلامی بوده است که در استان کرمانشاه و در نزدیکی شهرستان قصرشیرین قرار دارد. این شهرستان به دلیل موقعیت سوق الجیشی خود که در مسیر جاده ی موسوم به ابریشم قرار دارد، در تحولات سیاسی ایران در ادوار مختلف نقش بسزایی داشته است. سابقه ی تاریخی این حوزه ی فرهنگی بسیار طولانی است، به طوری که وجود آثار باستانی هم چون نقش برجسته ی آنوبانونی، نقش برجسته و کتیبه ی اشکانی، خود شاهدی بر این ادعا هستند. هدف از این نوشتار، بررسی جغرافیایی تاریخی محدوده ی فرهنگی سرپل ذهاب بر اساس آگاهی های موجود در منابع نوشتاری است. بدین منظور عمده ی منابع اصلی بررسی شده نشان می دهد که با گذر زمان و تغییر پادشاهی ها از این محدوده ی جغرافیایی با عناوین مختلفی یاد شده است که «خالا»، «کالح» و «حلوان» از آن جمله اند؛ اما این تنوع اسمی سرپل ذهاب و شباهت اسمی واژه ی حلوان با دیگر مناطق از جمله «حلوان» قهستان - نیشاپور، «حلوان» مصر و «حلوان» عراق باعث ایجاد اختلاف نظر در بین مورخین و جغرافیا دانان شده است. با این حال در منابع معتبر پیش از اسلام، هم چون اثر «خاراکسی» از این منطقه قبل از «کارینا» (کرند امروزی) یاد شده است. جغرافیانویسان و مورخین در برخی از مقاطع تاریخی مانند فتوحات اسلامی در ذکر وقایع و حوادث آن ایام از حلوان یاد کرده اند. در اوایل دوره ی اسلامی ضمن فتح مداین و جلولاء، از حلوان به عنوان مقر یزدگرد سوم یاد شده که در شرق «جلولاء» قرار گرفته بود. حال پرسش اصلی این است که، آیا سرپل ذهاب را می توان با حلوان ذکر شده در منابع یاد شده با محدوده ی جغرافیایی امروزی آن منطبق دانست؟ بر اساس پژوهش های انجام شده در این زمینه و جغرافیای تاریخی سرپل ذهاب به نظر می رسد که حلوان ذکر شده در منابع پیش از اسلام و دوره ی اسلامی با محدوده ی جغرافیایی سرپل ذهاب امروزی انطباق دارد. بر این اساس پژوهش پیش رو به روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس اطلاعات موجود در منابع و اسناد تاریخی و جغرافیایی و نیز تحقیقات صاحب نظران تدوین شده است.

خلاصه ماشینی:

"حال پرسـش اصلـی این اسـت کـه ، آیـا سـرپل ذهاب را میتـوان بـا حلـوان ذکـر شـده در منابـع یـاد شـده بـا محـدوده ی جغرافیایـی امـروزی آن منطبـق دانسـت ؟ بـر اسـاس پژوهش هـای انجـام شـده در ایـن زمینـه و جغرافیــای تاریخــی ســرپل ذهاب به نظــر میرســد کــه حلــوان ذکــر شــده در منابــع پیــش از اسـلام و دوره ی اسـلامی بـا محـدوده ی جغرافیایـی سـرپل ذهاب امـروزی انطبـاق دارد. در نیمــه ی اول ســده ی ششــم ، حلــوان هنــوز رونــق داشــت به طوریکــه «ادریســی» حلـوان را از شـهرهای بـزرگ عـراق دانسـته و نوشـته : هیـچ شـهر دیگـری در عـراق آبادتـر و بزرگ تــر از آن نبــوده ولــی در اوســط ایــن ســده شــهر به دلیــل غــارت در ٥٢٩ توســط ســپاهیان خلیفــه «مسترشــدباالله » و بــر اثــر زمیــن لرزه هــای شــدید آســیب فــراوان دیــد به طوری کـه گفتـه شـده اسـت کـوه مقابـل شـهر کامـلا ویـران شـد، بنابرایـن در سـده ی ششــم بیشــتر قســمته ای شــهر و در ســده ی هفتــم تمــام آن بــه کلــی ویــران بــوده ، امــا چشــمه های گوگــردی آن هنــوز شــهرت دارد (منفــرد، ١٣٨٩: ٣٤-٣٣). «فلانـدن » شـهر حلـوان را این گونـه توصیـف کـرده اسـت : «در نشـیب غربـی کوه هـای زاگـرس و بـه یـک فاصلـه از بغـداد در کرمانشــاه دره ای اســت کــه ســرپل ذهاب نامیــده میشــود، کاروانســرایی نیــز به همیــن نــام در کنــار رودخانــه و مجــاور پلــی ســاخته شــده ، ایــن بنــای جدیــد به جــای شــهر قدیمــی کـه قطعـا معتبـر و بـا اهمیـت بـوده ، بنـا گردیـده اسـت ."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.