Skip to main content
فهرست مقالات

معرفی و تحلیل سفال های دوران اسلامی محوطه ی زینوآباد-بهار، همدان

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (16 صفحه - از 135 تا 150)

دشت همدان-بهار واقع در کرانه های شمالی کوه الوند در استان همدان با داشتن شرایط مناسب زیستی، از جمله؛ خاک حاصلخیز، مجموعه ای از رودخانه های دائمی و فصلی و موقعیت ارتباطی و تجاری به عنوان یکی از مهم ترین کانون های جوامع انسانی در دوره های مختلف تاریخی در غرب ایران شناخته می شده است. محوطه ی نویافته ی «زینوآباد» با وسعتی بیش از 6 هکتار، بعد از محوطه ی هگمتانه، بزرگترین محوطه ی دوره ی اسلامی این دشت محسوب می شود که طی بررسی محوطه های اسلامی این دشت در طول تابستان سال 1394 توسط نگارندگان مورد شناسایی قرار گرفت. در این بررسی از یک سو به دلیل تنوع و فراوانی گونه های شاخص سفال اسلامی محوطه ی زینوآباد و از سوی دیگر به منظور معرفی سفالینه های اسلامی منطقه، این محوطه به صورت جداگانه و با روش بررسی سیستماتیک و با رویکردی جدید مورد مطالعه قرار گرفت. هدف اصلی در این مقاله معرفی گونه های سفال های اسلامی منطقه ی همدان با تکیه بر مطالعات سفالینه های محوطه ی زینوآباد است؛ علاوه بر این، در این مقاله سعی شده است به پرسش هایی از قبیل؛ انواع سبک های تزیینی سفالینه های اسلامی محوطه زینوآباد کدامند؟ و یافته های سفالی دوران اسلامی این محوطه مربوط به چه قرونی هستند؟، پاسخ داده شود. با مطالعات صورت گرفته مشخص گردید که ظروف بدون لعاب ساده، بدون لعاب با نقوش کنده شانه ای، ظروف منقوش با پوشش گلی از انواع معروف به ظروف نیشابور و ظروف شامپلیو یا شانلوه از سفالینه های قرون نخستین این محوطه می باشند. ظروف بدون لعاب با نقوش قالبی، لعاب دار ساده ی تک رنگ، ظروف معروف به قلم مشکی، سبک سیلوتو، سفالینه های سبک سلطان آباد و سفالینه های منقوش روی لعاب از نوع زرین فام نیز از تکنیک های رایج سفالگری قرون میانه ی این محوطه محسوب می شوند. همچنین بیشترین حجم سفالینه های اسلامی مربوط به قرون میانه و به ویژه دوره ی ایلخانی است که سبک های رایج از قبیل قلم مشکی، سیلوتو، ظروف سلطان آباد و زرین فام های قرن هشتم، نمونه های از ظروف این دوره هستند. علاوه بر این مطالعات تطبیقی نشان داد که سفالینه های به دست آمده، قابل مقایسه با نمونه های خارج از این منطقه، از جمله: نیشابور، سلطان آباد، سلطانیه و تخت سلیمان و محوطه هایی از قبیل: هگمتانه، ارزانفود و سامن در داخل حوزه ی استان همدان می باشند.

خلاصه ماشینی:

"ســفالینه های بدون لعــاب سفالینه بدون لعاب قالبی فرامنطقه ای سفالینه بدون لعاب قالبی منطقه همدان سفالینه بدون لعاب قالبی محوطه زینوآباد (نگارندگان ) قالــب زده محوطــه ی زینوآبــاد و نمونه هــای مشــابه منطقــه ای (همــدان ) و فرامنطقــه ای (نگارنــدگان ، ١٣٩٤). ســفالینه های قلم مشــکی سفالینه قلم مشکی (سبک دوم ) فرامنطقه ای سفالینه قلم مشکی (سبک دوم ) منطقه همدان سفالینه قلم مشکی (سبک دوم ) زینوآباد (نگارندگان ) (ســبک دوم ) محوطــه ی زینوآبــاد و نمونه هــای مشــابه منطقــه ای (همــدان ) و مجموعه معماری دستکند زیرزمینی سامن (خاکسار، ١٣٩٠ب ) فرامنطقــه ای (نگارنــدگان ، ١٣٩٤). محوطه تخت سلیمان (٩٤ :٢٠١١ ,Haddon) مجموعه دستکند زیرزمینی ارزانفود (خاکسار، ١٣٩٠الف : ١٨) محوطه تخت سلیمان (٩٥ :٢٠١١ ,Haddon) چال تپه بخش سامن ملایر (بختیاری ، ١٣٨٧: ٤٧٦) ســفالینه های ســبک ســیلوتو:‌از‌جملــه ‌تکنیک ‌هــای‌غیرمتــداول ‌تزییــن ‌کــردن ‌ سـفال ‌در‌قـرون ‌میانـه ‌ی‌اسـلامی،‌اسـتفاده ‌از‌تکنیـک ‌نقـوش ‌تراشـیده ‌زیرلعـاب ‌اسـت ‌کـه ‌ امــروزه ‌بــا‌عنــوان ‌ســبک ‌«ســیلوتو"شــناخته ‌می‌شــود )١٩٦٧ ,Caldwell(‌در‌ایــن ‌روش ،‌ ســفالینه ‌بــا‌دو‌رنــگ ‌آبــی‌و‌ســیاه ‌زیرلعــاب ‌شــفاف ‌پوشــیده ‌می‌شــود‌و‌ســپس ‌به ‌منظــور‌ نقش ‌انـدازی،‌لعـاب ‌فوقانـی‌بـر‌اسـاس ‌موتیف ‌هـای‌متنـوع ‌گیاهـی،‌جانوری‌و‌انسـانی‌تراشـیده ‌ و‌لعـاب ‌تحتانـی‌بـا‌رنـگ ‌مخالـف ‌ظاهـر‌می‌گـردد. بیستون (٢٣٣ :١٩٩٦ ,Luschey-Schmeisser) تپه گبر قلعه فامنین (بختیاری ، ١٣٨٨: ٤٨) تخت سلیمان (٧٧ :٢٠١١ ,Haddon) مجموعه دستکند سامن (همتی و دیگران ، ١٣٩٤) مجموعه دستکند ارزانفود (زارعی و دیگران ، ١٣٩٣: ٨٧) سلطان آباد (Freer and Sackler Gallery, Accession Number: S١٩٩٧١٢٩) محوطه هگمتانه (رنجبران و بختیاری ، ١٣٩٢: ٤٩٨) ســفالینه های منقــوش بــا نقاشــی روی لعــاب :‌هرچنــد‌ســابقه ‌ی‌نقاشــی ‌ روی‌لعـاب ‌بـه ‌قـرون ‌اولیـه ‌ی‌اسـلامی‌برمی‌گـردد،‌اما‌گسـترش ‌و‌تحـول ‌اسـتفاده ‌ی‌آن ‌از‌دوران ‌ سـلجوقی‌و‌خوارزمشـاهی‌بـه ‌بعـد‌بـا‌ظـروف ‌معـروف ‌بـه ‌مینایـی‌و‌زرین ‌فـام ‌یـا‌طلایـی ‌و‌ ظـروف ‌لاجـوردی‌طلانشـان ‌کـه ‌سـاده ‌تر‌از‌ظـروف ‌مینایـی‌اسـت ،‌دیـده ‌می‌شـود."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.