Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی نقش اقلیم بر نوع معماری و تزیینات حسینیه ی نواب بیرجند

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (12 صفحه - از 151 تا 162)

از جمله عوامل موثر و بنیادی در طراحی شهرهای اسلامی و بناهای درون شهری آن، «اقلیم و رعایت اصل رون» می باشد؛ آن چنان که تاثیر آن در بافت شهری و حتی تک تک بناها و عناصر معماری داخلی فضاها دیده می شود. در ایران اسلامی، معماری بناها و شهرها در اقلیم گرم و خشک یکی از بارزترین و مشخص ترین نمودهای تاثیر اقلیم بر شکل گیری شهر و بناها به شمار می رود و می توان زیباترین و هنرمندانه ترین طراحی های ایرانی را در این نوع اقلیم مشاهده نمود. وجود محله های متعدد در بافت تاریخی شهر بیرجند و بناهای به یادگار مانده ی مذهبی، عمومی، خصوصی و غیره، یادآور گذشته ی آن است. بخشی جدایی ناپذیر از کالبد فیزیکی اغلب شهرها و روستاهای تاریخی ایران به ویژه از دوران صفویه به بعد بناهایی موسوم به میدان، تکیه و حسینیه است. در این مقاله، شهر بیرجند در حاشیه کویر به عنوان نمونه ای منحصر به فرد که کمتر مطالعات معماری سنتی در آن صورت گرفته، برگزیده شده و سعی در بررسی تاثیر اقلیم در یکی از بناهای تاریخی منحصر به فرد از دوران حکومت شاه عباس صفوی به نام «حسینیه ی نواب» دارد. حال سوال اصلی پژوهش پیش رو این است؛ اقلیم چه تاثیری بر ساختار معماری و تزیینات حسینیه ی نواب داشته است. این بنا در حال حاضر، در یکی از محله های تاریخی بیرجند به نام «چهار درخت» قرار گرفته و نمونه ی مطالعاتی ارزشمند و مناسبی جهت سنجش فرضیه ی تاثیر اقلیم در طراحی و شکل گیری بناهای حاشیه ی کویر می باشد. نگارندگان در پژوهش حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و به ویژه مشاهده، سعی در بررسی و تحلیل معماری بنای مورد مطالعه بر مبنای شاخص «اقلیم» دارند. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که اقلیم، مهم ترین عامل تاثیر گذار بر ساختار کالبدی گونه های مختلف (میانسرا، طاق و گنبد، بادگیر و ساخت مایه) در بنای مورد مطالعه بوده و معمار حسینیه ی نواب با در نظر گرفتن شرایط اقلیمی مناسب ترین سبک معماری (الگوی درونگرایی) و کاربردی ترین آرایه های تزیینی را به کار برده است.

خلاصه ماشینی:

"نتایـج پژوهـش حاضـر نشـان میدهـد کـه اقلیـم ، مهم تریـن عامـل تأثیرگـذار بـر سـاختار کالبـدی گونه هـای مختلـف (میانسـرا، طـاق و گنبـد، بادگیـر و سـاخت مایه ) در بنـای مـورد مطالعـه بـوده و معمـار حسـینیه ی نـواب بـا در نظـر گرفتــن شــرایط اقلیمــی مناســب ترین ســبک معمــاری (الگــوی درونگرایــی) و کاربردیتریــن آرایه هـای تزیینـی را بـه کار بـرده اسـت . (5-64 ویژگی اقلیمی بافت تاریخی شهر بیرجند بـا مطالعـه و بررسـی پیرامـون فـرم فضاهـای معمـاری موجـود در بافـت تاریخـی بیرجنـد که حسـینیه ی نـواب در یکـی از محـلات آن ١ -محلـه ی چهاردرخـت - واقـع گردیـده ، میتـوان بـه مشـخصه های ذیـل اشـاره کـرد. خصوصیــات اقلیمــی دشــت های کویــری ایــران کــه عمدتــا در نواحــی مرکــزی و شــرقی قــرار دارنــد، در برگیرنــده ی آب وهــوای گرم وخشــک در تابســتان ، سردوخشــک در زمســتان بــا بارندگــی بســیار انــدک، رطوبـت هـوای بسـیار کـم ، پوشـش انـدک گیاهـی، اختـلاف زیـاد درجـه ی حـرارت بیـن شـب و روز و بادهـای تـوأم بـا گردوغبـار میباشـند؛ ولـی بـا توجـه بـه مشـکلات اقلیمـی فـوق ، معمـاران و معمـاری سـنتی در اثـر تجربـه ی چنـد هـزار سـاله راه حل هـای منطقـی بــرای یــک زندگــی مطلــوب را فراهــم نمــوده اســت . در یـک نتیجه گیری کلـی، میتـوان گفـت معمـاران ایرانـی بـا در نظـر گرفتـن شـرایط آب وهوایـی خشـک کویری و بـا بهره بـرداری از منابـع بومـی اقـدام بـه ابـداع آثـاری نمودنـد کـه از هـر جهـت قابـل مطالعـه و تأمل انــد و یــک قاعــده ی کلــی کــه در رابطــه بــا کلیــه ی ســاختارهای ســنتی موجــود در محلـه ی چهاردرخـت مصـداق مییابـد، هم گونـی آن هـا و محیـط مسـکونی بـا عوامـل طبیعـی اسـت ."

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.