Skip to main content
فهرست مقالات

مقایسه کتیبه نگاری دو مسجد: گوهرشاد و کبود

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (16 صفحه - از 191 تا 206)

آن چه در این نوشتار بدان پرداخته شده است، شامل معرفی هنر خوش نویسی و کتیبه نگاری در قالب صنعت کاشی کاری دوره ی تیموری و دوره ی دوم سبک آذری خواهد بود. برای این منظور دو مسجد از این دوران پر فراز و نشیب هنری ایران (سده های میانی هنر اسلامی) به عنوان موارد مطالعاتی در نظر گرفته شده است. مساجد گوهرشاد و کبود در این دوران از آثار برجسته و پابرجای هستند که می توان به درستی کتیبه های موجود در آن ها را بررسی و مطالعه نمود. هرچند پیش از این، مطالعاتی در زمینه ی سبک شناسی و مقایسه ی تزیینات مساجد تیموری انجام گرفته است، اما مقایسه ی تحلیلی خطوط به کار رفته در کتیبه های دو مسجد گوهرشاد و کبود در این جستار امری تازه بوده و اهمیت پژوهش مورد نظر بدان است. همچنین در این بررسی تفاوت ها و یکسانی های نوشتاری، ترکیب رنگی و نیز چگونگی جای گزینی کتیبه ها در بنا تجزیه وتحلیل شده است. هدف اصلی این پژوهش، یافتن نقطه ی عطف هنر خوش نویسی دوران تیموری با مطالعه ی موردی بر روی دو مسجد «گوهرشاد» و «کبود» بوده است. در این پژوهش که به صورت مقایسه ای انجام گرفته، نتایج قابل توجهی به دست آمده است که می تواند به پژوهشگران عرصه ی هنر و معماری اسلامی در بررسی های آتی کمک نماید. برآیند پژوهش پیش رو را می توان این گونه بیان نمود: یافتن وجه تمایز و همچنین یکسانی میان نوشتارهای این دو مسجد و توجه به شیوه های نگارشی کتیبه ها و چگونگی بهره گیری از رنگ های متنوع در آرایش بدنه های این دو بنا (زمینه ی کتیبه ها) و نیز موضوعات و محتوای بیان شده در کتیبه ها که در متن اصلی به صورت کامل تجزیه و تحلیل شده است. در نهایت، خطوط در ترکیب با کاشی های معرق، معقلی و آجر، و همچنین نقوش هندسی و اسلیمی، زیبایی هر دو بنای مذهبی را دوچندان کرده است.

خلاصه ماشینی:

"برآینـد پژوهــش پیــش رو را میتــوان این گونــه بیــان نمــود: یافتــن وجه تمایــز و همچنیــن یکســانی میــان نوشــتارهای ایــن دو مســجد و توجــه بــه شــیوه های نگارشــی کتیبه هــا و چگونگــی بهره گیــری از رنگ هــای متنــوع در آرایــش بدنه هــای ایــن دو بنــا (زمینــه ی کتیبه هــا) و نیــز موضوعـات و محتـوای بیـان شـده در کتیبه هـا کـه در متـن اصلـی به صـورت کامـل تجزیـه و تحلیـل شـده اسـت . از دیگــر تفاوت هــا کــه پیداســت ، در مســجد کبــود نام هــای مقــدس «الله » کــه هماننــد دعــای «جوشــن کبیر» بــه کار رفتــه اســت و همچنیــن در تمامــی کاشــیهای ایــن مســجد عبــارت (علــی ولــیالله ) و نام هــای مقــدس حســین (ع ) بــه شــیوه های گوناگــون زینت بخــش دیوارهــای ایــن مســجد بــوده ، ولــی در مســجد گوهرشـاد کمتـر ایـن نمونه هـا بـه کار رفتـه اسـت . به خط ثلث همانندی های دو مسجد در هــر دو مســجد، تاق هــا بــا کتیبه هایــی تزییــن شــده اســت ؛ همچنیــن در هــر دو مسـجد از دوران یـک کتیبـه بـه دور محـور مشـخص نقش هـای ویـژه پدیـد آمـده اسـت . اسـتفاده از خطـوط نوشـتاری بـه کار رفتـه در دو بنـا نیــز تــا انــدازه ای باهــم دارای یکســانی اســت ، ولــی تفاوت هایــی نیــز دیــده میشــود؛ ازجملـه : در مسـجد گوهرشـاد بیشـتر از خـط کوفـی بنایـی در کنـار سـایر انـواع خط هـای هفت گانــه و به ویــژه ثلــث و نســتعلیق بهره گیــری شــده ، در حالیکــه در مســجد کبــود بیشــتر خــط ثلــث خودنمایــی میکنــد؛ هرچنــد کــه در مســجد کبــود نیــز انــواع خطــوط به چشــم میآیــد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.