Skip to main content
فهرست مقالات

پهنه‌بندی فرونشست زمین در حوضه‌ی آبخیز قره‌چای همدان مقاله

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (‎20 صفحه - از 139 تا 158 )

چکیده:

فرونشست زمین به عنوان یکی از مخاطرات ژئومورفیک، از نتایج مصرف بیش از حد و سوء مدیریت منابع آب است. در بخش­هایی از حوضه­ی قره­چای واقع در شمال استان همدان، از سال 1372 در اثر به هم ریختن سیستم هیدرولوژیکی و وجود سایر شرایط لازم بیشتر از 36 مورد فروچاله بوقوع پیوسته است. شبکه­ی زهکشی منطقه با توجه به میزان و عملکرد فرآیندها، تأثیرات متفاوتی بر محیط پیرامون خود بر جای گذاشته است که فروچاله­های حادث شده نیز، در این مسیر واقع شده است. هدف این تحقیق آن است که با بررسی ویژگی­های شبکه­های زهکشی و زمین­شناسی، نقش آن را در ایجاد فرونشست منطقه­ی مورد مطالعه قرار دهد. بدین منظور کلیه اطلاعات زمین­شناسی، هیدرولوژیکی، هواشناسی و جغرافیایی منطقه جمع­آوری و تجزیه و تحلیل گردید و شبکه­های زهکشی، لیتولوژی، شیب و طبقات ارتفاعی منطقه با استفاده از نقشه­های توپوگرافی (1:50000)، زمین­شناسی (1:100000) ، مدل رقومی ارتفاعی (DEM) و تصاویر Google Earth ترسیم شد. جهت پهنه­بندی فروچاله­ها از 5 لایه اطلاعاتی استفاده شده است که در درون هر لایه بر حسب میزان تأثیر هر فاکتور بر وقوع فروچاله، به آن فاکتور امتیازدهی گردید. نتایج نشان می­دهد که تغییرات ناهمسان در داده­های مورفومتری شبکه­ی زهکشی مهم­ترین فاکتور مؤثر در تشدید افت آب­های زیر زمینی و وقوع فرونشست در منطقه بوده و عوامل  لیتولوژیکی و انسانی، به تنهایی نقشی ندارند.

Geomorphological features are the basis of natural resources evaluation in the watersheds. These features are affected by many factors such as climate and soil، hydrology، ecology، geology etc. Drainage network in this area was different according to the amount and performance of processes and has different effects on their surroundings. Sinkholes are located on the way of this drainage network. In association with the occurrence، the researchers have counting on this subject that the change of soil parameters، indiscriminate harvesting from groundwater، drilling of illegal wells and activity of Shahid-Mofateh thermal power plant are the most important factors for the appearance of these profound sinkholes in the plains of this state. The aim of this study is examining the characteristics of the drainage networks in this region، and study their role in the creating of subsidence in this region. For this purpose all information on geology، hydrology، hydrogeological and geographical data in this area were collected and analyzed. Drainage networks، lithology، slope and elevation of this region were drawn by using of digital topographic maps of 1:50000، geological of 1:100000، DEM and also pictures of Google Earth. Then to evaluate annual changes of runoff we used experimental method of Justin and Katain. The results indicate that the dissimilar changes in morphometric data of drainage network in this area due to the climatic and geological conditions، were most important factors in the intensification of decrease of soil humidity، subterranean water and occurrence of subsidence in this region. Human factors and the over use of water sources were effective in the intensification of subsidence.

خلاصه ماشینی:

(رجوع شود به تصویر صفحه)تغییر ناهمسان در ارتفاع و شیب رودخانه و آبراهه ها، افزایش تراکم آنها و فاصله گیری از رودخانه ها و به تبعیت از آن، اختلال در بهرهبرداری از منابع آب زیرزمینی ، کاهش بـرگشت ناپذیر تـمام یا بخشی از مخازن آب زیـرزمینی ، کاهـش میزان نفوذپذیری سطحی ، بهرهبرداری از حریم رودخانه به نفع اراضی کشاورزی، گسترش پهنه های بیابانی و تغییر توپوگرافی و توسعه دشت سیلابی هر کدام به نوعی در بروز نشست زمین در منطقه نقش دارند. (رجوع شود به تصویر صفحه) نتیجه گیری بررسی های انجام شده در پژوهش حاضر نشان می دهد که شبکه ی زهکشی و تغییرات در دادههای مورفومتری آن در طی زمان، از ارتفاعات به سوی دشت یکی از بخش های اصلی تأثیرگذار در وقوع فروچاله های منطقه می باشد و تغییرات اقلیمی به عنوان یک عامل تشدیدکننده در این امر تأثیر بسزایی دارد. تغییر در حجم روانابها نسبت به منبع تغذیه ، افزایش تراکم آبراهه و فاصله گیری از رودخانه ها، در دشت های منطقه ، از عوامل مهم ایجاد اختلال در بهرهبرداری از منابع آب و به تبع آن گسترش پهنه های بیابانی ، توسعه ی دشت های سیلابی و بروز فرونشست در منطقه می باشد و اگر چه به عقیده برخی پژوهشگران عمده فروچاله های منطقه ی مورد مطالعه در محدودههائی از دشت ، که از سنگ بستر آهکی تشکیل شدهاند و آبیاری زمین زراعی به روش غرقابی صورت می گیرد (روستای همه کسی )، رخ داده است (ولیزاده و همکاران، ١٣٨٤) و یا محل تشکیل فروچاله ها بر محل تلاقی مخروط افت چاهها واقع گردیده است (دادستان،١٣٨٤).

کلیدواژه ها:

پهنه‌بندی ، فرونشست ، حوضه‌ی آبخیز قره‌چای

Northern slopes of Alvand ، Morphometriy ، Drainage network ، Justin and Katain ، Subsidence ، Zoning


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

تحتاج دخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.
إن كنت لا تقدر علی شراء الاشتراك عبرPayPal أو بطاقة VISA، الرجاء ارسال رقم هاتفك المحمول إلی مدير الموقع عبر credit@noormags.ir.

You need Sign in to view the content of the article. If you are not a member, proceed from part Membership.
If you fail to purchase subscription via PayPal or VISA Card, please send your mobile number to the Website Administrator via credit@noormags.ir.