Skip to main content
فهرست مقالات

معنای «نفی صفات» در آموزه¬های شیعی از دیدگاه سیداحمد کربلایی و سیدمحمدحسین طباطبائی

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 61 تا 78)

برخی احادیث در منظومة روایی شیعه، آموزه نفی صفات را به عنوان کمال توحید و نظام توحید معرفی کرده اند. تفاسیر متعددی از این روایات شده است؛ از جمله صدرالمتالهین و شارحان وی کوشیده اند این روایات را بر نظریة عینیت مصداقی تطبیق دهند؛ اما برخی از عالمان شیعه چون سیداحمد کربلایی و سیدمحمدحسین طباطبائی بر آن اند که این روایات معنایی دقیق تر از نظریه عینیت را افاده می کنند. سیداحمد کربلایی در مکاتبات خود با شیخ محمدحسین اصفهانی و علامة طباطبائی در آثار متعددی با رویکردی عرفانی در این باره بحث کرده و با اقامه برهان عقلی و ژرف کاوی ادلة نقلی نظریه خود را مدلل ساخته اند. مقاله حاضر می کوشد پس از طبقه بندی و تحلیل تفاسیر گوناگون این روایات، به اثبات این مدعا همت گمارد که در میان آرای اندیشمندان مسلمان، تفسیر عرفانی روایات یادشده (به ویژه با تقریر علامه طباطبائی) با آموزه پیشوایان شیعه در تبیین رابطة ذات و صفات الهی هماهنگی بیشتری دارد.

خلاصه ماشینی:

"پیش از این دربارة نظر سیداحمد کربلایی پژوهشی صورت نگرفته و نیز به نظریۀ علامه طباطبائی از آن حیث که ناظر به نفی صفات و نقد نظریة عینیت است پرداخته نشده است؛ اما دربارة روایات نفی صفات، برخی به استقصای روایات مربوط به نفی صفات پرداخته و به این نتیجه رسیده اند که بنا بر روایات، حق تعالی هیچ صفتی در مقام ذات ندارد و تمام اسما و صفات، وصف فعلی یا سلبی اند (اعتصامی، 1392). علامه طباطبائی مدعای نظریة عینیت را این گونه تبیین می کند: صفت کمالی خدا محدود به حدی نیست که موجب شود صفت دیگر را دفع کند یا صفت دیگر آن را دفع کند؛ چنان که علم در ما غیر از قدرت است؛ چون میان مفهوم و مصداق آن دو مدافعه وجود دارد؛ اما در خداوند میان این دو صفت تدافعی نیست، بلکه آن صفت عین این صفت و هر صفت دیگری از صفات والای اوست و هر اسمی عین سایر اسمای حسنای اوست (طباطبائی، 1417ق، ج6، ص101). از نظر علامه طباطبائی این مرتبه از توحید والاترین آموزۀ توحیدی قرآن کریم و رهاورد پیامبر خاتم( است که در تعالیم انبیای سلف بیان نشده است و اعاظم حکمای اسلام چون فارابی و ابن سینا بدان راه نیافته‌اند و حتی صدرالمتألهین ـ بنا بر نظریۀ تشکیک در وجود ـ نیز به ساحت آن بار نیافته است (طباطبائی، 1427ق، ص21)؛ اما سر اینکه علامه طباطبائی نسبت نظریة عینیت به نظریة نفی صفات را نسبت دقیق به ادق می داند و نه نسبت غلط به صحیح، به این دلیل است که بر اساس نظریة توحید اطلاقی، آنچه در نظریة عینیت، مصداق مطابق صفات واقع می شود نه ذات خدا که نخستین مرتبه از مراتب تجلیات اوست."

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.