Skip to main content
فهرست مقالات

بداء در نظام فلسفی میرداماد

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (18 صفحه - از 111 تا 128)

مسئلة بداء جزء مسائل مهم در حوزه ارتباط حادث با قدیم بوده و پرسش اصلی این است که با توجه به امتناع تغیر در ذات و علم ذاتی الهی، حقیقت بداء و کیفیت وقوع محو و اثبات چگونه قابل تبیین است؟ و آیا اسناد بداء به خدا، حقیقی است یا مجازی؟ در نظام فلسفی میرداماد، تبیین جامعی نسبت به آموزة بداء ارائه شده است. در اندیشة وی، بداء در حوزة امور تکوینی بوده و بیانگر محدودیت زمان افاضه از جانب علت است. قلمرو وقوع بداء، عالم ماده است و عالم دهر و سرمد، مبرا از بداء هستند. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی به تبیین بداء در نظام فلسفی میرداماد می­پردازد. از مهم ترین یافته های این پژوهش تبیین حقیقت بداء در نظام فلسفی میرداماد و تبیین کیفیت اسناد بداء به خداست. در اندیشه میرداماد، امور تدریجی دو حیث دارند: از یک حیث با عالم دهر نسبت دارند و از حیث دیگر با عالم سیلان و مادی، نسبت دارند و به این اعتبار، تدریجی، غیرقار و متبدل اند. از حیث اول، به ثابت حق واجب بالذات مستندند و از حیث دوم، واسطه استناد حوادث زمانی به واجب می باشند.

خلاصه ماشینی:

"پرسش اصلی این است که با توجه به امتناع تغیر در ذات و علم ذاتی الهی، حقیقت بداء و کیفیت وقوع محو و اثبات چگونه تبیین پذیر است؟ پرسش های فرعی این پژوهش عبارت از این موارد است: حقیقت بداء چیست؟ کیفیت وقوع محو و اثبات چگونه است؟ بداء با نسخ چه رابطه‌ای دارد؟ دایره وقوع بداء در میان مراتب علم الهی و عوالم هستی کدام است؟ اسناد بداء به خدا، حقیقی است یا مجازی؟ سابقة مسئله بداء، بسیار طولانی است و ریشه در آیات (رعد: 39) و روایات (کلینی، 1419ق، ج1، ص194؛ صدوق، 1398ق، ص321؛ مجلسی، 1404ق، ج4، ص92) دارد و در مباحث تفسیری (طوسی، بی تا، ج‌6، ص263؛ فخررازی، 1420ق، ج‌19، ص50؛ طباطبائی، 1411ق، ج‌11، ص375)، حدیثی (صدوق، 1398ق، ص335؛ میرزا رفیعا، 1431ق، ص475؛ صدرالمتألهین، 1383، ج4، ص178؛ مجلسی، 1408ق، ج2، ص131-132)، کلامی (طوسی، 1405ق، ص421)، فلسفی (میرداماد، 1374، ص1؛ صدرالمتألهین، 1981، ج6، ص395)، عرفانی (ابن عربی، بی تا، ج3، ص61 و 218) و ملل و نحل (شهرستانی، 1364، ج1، ص171-172) مورد بررسی قرار گرفته است. میرداماد با توجه به این مطلب، می گوید همان طور که منتهی شدن زمان هر حکمی «نسخ» نامیده نمی‌شود، بلکه نسخ عبارت از منتهی شدن زمان حکمی است که امید دوام آن وجود داشته و در نفس خطاب شارع، قرینه ای بر موقت بودنش وجود نداشته باشد، بداء نیز بیانگر مطلق محو یا اثبات در عالم ماده نیست؛ بلکه بیانگر تغییر و تبدلی است که برخلاف انتظار بوده، امری خلاف عادت و طبیعت باشد (میرداماد، 1374، ص118)."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.