Skip to main content
فهرست مقالات

بازکاوی نقش عقل و خیال در آموزش فرایند طراحی معماری

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (22 صفحه - از 497 تا 518)

هدف: هدف مقاله، پاسخ به این سوال است که: عقل و خیال در فرایند طراحی معماری چه نقشی دارند؟ روش: روش یافتن پاسخ، از یک سو، بررسی محدوده مورد مطالعه در مباحث نظری حکمای اسلامی و بیشتر نظرات ابن عربی و فارابی به عنوان نمایندگان دو گرایش از اندیشمندان دنیای اسلام است و از سوی دیگر، یافتن نشانه های تاثیر این اندیشه در متون معماری و هنری است. تحقیق از نوع کیفی است و معارف به دست آمده حاصل استنتاج منطقی بر پایه معارف و گزاره های موجود است. یافته ها: یافته ها بیانگر آنند که جزء نگری در مقابل کل نگری و کمینه گرایی در مقابل خیال گرایی معماری مدرن قابل تبیین بر پایه استفاده از قوه خیال و عقل در کار معماری و مهندسی است و در این میان تزکیه نفس معمار عامل تعادل آفرین در استفاده از این دو قوه است. این مطلب در باره معماری بومی ایرانی بر پایه تفکر سنتی قابل تبیین است. نتیجه گیری: استفاده از ابزار عقل به تنهایی نتیجه ای کامل در دستیابی به یک طرح کامل معماری ندارد و استفاده از ابزار خیال در جهت ایجاد معماری نیز ممکن است معماری حاصل را غیر کاربردی کند؛ اما استفاده همزمان از این دو ابزار، علاوه بر ایجاد معماری خلاقانه، بر جنبه های مهندسی آن نیز تاکید می کند.

خلاصه ماشینی:

"سؤال این است که: منبع تولید و خلق ایده در معمار کجاست؟ آیا می‌توان ارتباطی بین منبع ایده و قوای انسان برقرار کرد؟ کدام یک از قوای شناختی بر دیگری ارجحیت دارد؟ یا اگر رجحانی در نظر نباشد، دایرة عملکرد هر یک در فرایند طراحی معماری بر پایۀ دو دیدگاه انتخابی، کدام است؟ با کنکاش در میان این دو نگرش، این سؤال مطرح می‌شود که آیا عقل، منبع تصورات انسان است یا خیال؟ شاید پاسخ این پرسشها پاسخ مسئله باشد. سؤال این است: با توجه به این گزاره‌ها، آیا خداوند ابزار لازم برای خلاقیت را به انسان داده است؟ (اگر ظهور اسماء را مترادف با خلاقیت بدانیم) آیا انسان به کمک عقل خود(عقل جزیی و تجربی) توانایی خلاقیت دارد؟ آیا انسان برای آنکه بتواند وظیفۀ بندگی یا خلیفگی را در زمین انجام دهد، بی‌نیاز از عقل نظری است؟ آیا او می‌تواند به روش خدایی در عمران زمین عمل کند؟ چنین به نظر می‌رسد پاسخ به هر یک از سؤالات، نیازمند مجالی بیشتر است. مهندسی و هنرمندی کارهای مهندسی چون بر پایۀ علوم تجربی استوارند و این علوم برای تبیین، از عقل تجربی استفاده می‌کنند، در نهایت توانایی ساخت یک سامانۀ بسته که شبیه ماشین است را دارند؛ در صورتی که کار هنری نیاز به آزادی در بیان دارد و این فرصت را خیال در اختیار هنرمند قرار می‌دهد. (قبادیان، 1382: 63) اگر بخواهیم تناظری با معماری بومی خود برقرار کنیم، نقطۀ تعادل را می‌توان در معماری بومی ایرانی به خوبی جستجو کرد که البته نیاز به جستجوی بیشتر در این زمینه است؛ زیرا خاستگاه معماری‌های اشاره شده، تفکر مدرن است و این تفکر، خالی از هر گونه ارتباطی بین زمین و آسمان است."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.