Skip to main content
فهرست مقالات

دلالت های نهادگرایی جدید برای اقتصاد اسلامی در مواجهه با آثار خارجی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (21 صفحه - از 101 تا 121)

نهادگرایان جدید عامل شکل گیری آثار خارجی را هزینه مبادله دانسته، با تاکید بر ماهیت دوسویه آثار خارجی، به نقد رویکرد اقتصاد متعارف پرداخته اند. برخی معتقدند: نهادگرایی، به ویژه از لحاظ روش تحلیل رفتارها و پدیده های اقتصادی، می تواند دلالت هایی برای اقتصاد اسلامی داشته باشد. این تحقیق با روشی «تحلیلی»، دلالت «رویکرد نهادگرایی جدید در مواجهه با آثار خارجی» را برای اقتصاد اسلامی بررسی می کند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که رویکرد مزبور دست کم به سه دلیل دلالت های قطعی و روشنی برای اقتصاد اسلامی ندارد: 1- بر خلاف دیدگاه نهادی، یگانه عامل بروز آثار خارجی در اقتصاد اسلامی، هزینه مبادله نیست. 2- در مواجهه با آثار خارجی در اقتصاد اسلامی، علاوه بر بیشینه شدن محصول کل (که هدف نهادگرایان جدید است)، اهداف دیگری نظیر پی گیری مصالح جامعه نیز در نظر گرفته می شود. 3- نهادگرایان جدید با ملاک هزینه- فایده اقتصادی، در هر زمینه، تصمیم خاصی اتخاذ می کنند، در حالی که در اقتصاد اسلامی، اولا تنها ملاک تصمیم گیری، هزینه- فایده اقتصادی نیست. ثانیا، راه کار مواجهه با آثار خارجی، گاهی متعین و غیر قابل تغییر است.

خلاصه ماشینی:

مذاکره با دامدار برای انتقال فعالیت دام‌داری به محل دیگر؛ تخصیص منابع در این وضعیت نیز مانند وضعیت جبران، الزامی خسارت است (همان)؛ و مسئلة آثار خارجی بدون نیاز به دخالت دولت مرتفع می‌شود. آیا نهادگرایان نیز «بهینة پارتو» را بهترین راه برای تخصیص بهینه می‌دانند، یا دیدگاه دیگری در این زمینه دارند؟ این مطلب از آن نظر اهمیت دارد که رویکرد اقتصاد نهادگرا در مواجهه با آثار خارجی، با توجه به دیدگاه آنان در خصوص تخصیص بهینة منابع مشخص می‌شود. 2. رویکرد اقتصاد نهادگرا در مواجهه با آثار خارجی بر اساس دیدگاه نهادگرا، آثار خارجی وقتی بروز می‌کند که هزینة مبادلة اثرات زیان‌بار یا سودمند یک فعالیت اقتصادی، میان ایجادکنندة این اثر و عامل تحت تأثیر آن، بیش از منفعت آن باشد. آیا باید برای درونی کردن این آثار در مبادلات بازاری کوشید؟ یا باید این آثار را از طریق بدیل‌های بازار، مثل بنگاه و دولت سامان داد؟ و یا اصلا هیچ اقدامی در این زمینه انجام نداد و آثار خارجی را به حال خود رها کرد؟ بر اساس دیدگاه نهادگرا، از میان این سه گزینه، گزینه‌ای انتخاب می‌شود که اولا، منفعت آن بیش از زیانش باشد؛ و ثانیا، نسبت به گزینه‌های دیگر از لحاظ هزینة فایده، در وضعیت بهتری باشد (کوز، 1390). علی‌رغم این شباهت، در تعیین مصادیقی که رفع آثار خارجی در آنها مطلوب است، میان اقتصاد اسلامی و نهادگرایی اختلاف وجود دارد و همین اختلاف مانع آن می‌شود که توصیه‌ها و راه‌کارهای نهادگرایان حاوی دلالت‌های قطعی برای اقتصاد اسلامی باشد.


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.