Skip to main content
فهرست مقالات

پیوند مساله تفسیری تکلیف در حد وسع و مساله کلامی جبر و اختیار

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (16 صفحه - از 7 تا 22)

این تحقیق مساله پیوند معرفتی «تکلیف در حد وسع» و «جبر و اختیار» و ابعاد آن در میراث علمی تفسیر و کلام را با رهیافت تاریخی-تطبیقی و با روش تحلیلی-انتقادی بررسی می­کند. از آنجا که بحث از این پیوند، در منابع تفسیری کلام­گرا به میان آمده است، این تحلیل برپایه دیدگاه ده مفسر موثر انجام می­شود. تحلیل تاریخی –تطبیقی مفسران برپایه مبانی کلامی در جبر و اختیار به تفسیر آیات پنج­گانه وسع می­پردازد. معتزله این آیات را دال بر نفی جبر و اثبات تفویض می­دانند. اشاعره متقدم به مفهوم­سازی جدید از وسع می­پردازند تا آیات را با دیدگاه جبرگرایانه سازگار کنند. اشاعره متاخر به نظریه­های جبرگرایی معتدل روی می­آورند. مفسران شیعه این آیات را دال بر نفی جبر و تفویض می­دانند. رهاورد این پژوهش دستیابی به تمایز سه گونه پیوند تصوری، تصدیقی و تاویلی است. با این تمایز می­توان چالش­های تاریخی کلام بنیان در تفسیر آیات وسع را بین دو مساله تکلیف درحد وسع و جبر و اختیار تبیین کرد.

خلاصه ماشینی:

پیوند مسئله تفسیری تکلیف در حد وسع و مسئله کلامی جبر و اختیار فهیمه ساجدی‌مهر 1 / احد فرامرز قراملکی 2 / کاظم قاضی‌زاده 3 ** چکیده این تحقیق مسأله پیوند معرفتی «تکلیف در حد وسع» و «جبر و اختیار» و ابعاد آن در میراث علمی تفسیر و کلام را با رهیافت تاریخی ـ تطبیقی و با روش تحلیلی ـ انتقادی بررسی می‌کند. یکی از مفسران که پیوند تصدیقی تکلیف در حد وسع و مسئله جبر و اختیار را برمبنایی غیر از معتزله، شیعه و اشاعره تحلیل می‌کند ابومنصور سمرقندی (248 / 250 ـ 333 ق) رهبر فرقه کلامی ماتریدیه است. از این طریق پیوند تصدیقی بین قول به اختیار و تکلیف در حد وسع، آن‌گونه که معتزله بر آن تأکید داشتند، فرو می‌ریزد اما تعارض بین آیات وسع و نظریه نفی قدرت بندگان به میان می‌آید. (کورنر، 1955: 257) تمایز دیدگاه ابن‌عربی با پیشینیان در این است که وی در واقع بین دیدگاه‌های جبرگرا و اختیار باور با آیات وسع پیوندی ایجاد نمی‌کند؛ بلکه تکلیف در حد وسع را به‌لحاظ تصدیقی بر اصل تمکن بنا می‌نهد. تحلیل دیدگاه‌ها بررسی دیدگاه‌هایی که از پیوند مسئله تکلیف در حد وسع و مسئله کلامی جبر و اختیار بحث می‌کنند، نشان می‌دهد که توجه به این پیوند بر تفسیر مفسران از آیات وسع از چند جهت تأثیر نهاده است: یک. نتیجه بین آیات تکلیف در حد وسع و مسئله جبر و اختیار پیوندی وجود دارد که سبب تعامل دو دانش تفسیر و کلام شده است.


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.