Skip to main content
فهرست مقالات

حق و باطل(11) سیر از کلی به جزیی

نویسنده:

(13 صفحه - از 21 تا 33)

کلید واژه های ماشینی : قیاس ، مجهولات ، منطق ، تمثیل ، استقرا ، انسان ، ذهن ، حکم ، قضیه ، قضایای ریاضی و استدلالات قیاسی

خلاصه ماشینی:

"پرونده‌ی این معلومات در ذهن انسان بایگانی نمی‌شود؛ بلکه ذهن پویای آدمی همین معلومات جدید را مجددا وسیله و ابزار صید مجهولات دیگر می‌سازد و به همین لحاظ است که برای معلومات انسان، حد و مرزی نیست. قطب‌الدین علامه شیرازی در شرح حکمت الاشراق می‌گوید:«هرکس منطق را به خوبی فرا گیرد، بر نردبان سایر علوم قرار گرفته است و هر کس طالب علومی باشد که در آنها انسان ایمن از اشتباه نیست و منطق را نداند، همچون کسی است که در تاریکی شب به خواستگاری رود و همچون کسی است که به خاطر درد چشم، نمی‌تواند به نور نگاه کند، نه به خاطر بخلی که در نور است، بلکه به خاطر نقصان استعداد. اگر این اشکال، قابل حل و دفع نباشد، در استقرا هم که مورد لطف و عنایت منطق و مکتب تجربی است، همین اشکال وارد است. ب. این اشکال مبتنی بر این است که ذهن تنها کاری که برای رسیدن به مجهولات می‌کند، سیر از جزیی به کلی است؛ حال آن که خود سیر از جزیی به کلی هم مبتنی بر یک اصل کلی دیگر یعنی قاعده‌ی «حکم الأمثال» است که وقتی احراز تماثل بین جزییات شد، به کمک قاعده‌ی مزبور، از جزیی به کلی می‌رسیم؛ ولی هیهات؟ ج. اگر در قیاساتی از قبیل: انسان حیوان است و حیوان جسم است، پس انسان جسم است، اشکال مصادره به مطلوب وارد باشد، به خاطر این است که این گونه قضایایی که درمقدمه و نتیجه به کار رفته‌اند، در آنها از حمل اولی ذاتی استفاده شده و ما برای احراز ذاتیات شیی‌ء نیازی به برهان نداریم. 19 در پاسخ این گونه اشکالات باید بگوییم: اشتباه میان ماده و صورت قیاس و خلط احکام هر یک با دیگری موجب چنین لغزشها و انحرافاتی شده است."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.