Skip to main content
فهرست مقالات

ملاحظاتی در ساختار ساقی نامه با تأکید بر دو نمونه گذشته و معاصر

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (24 صفحه - از 99 تا 122)

کلیدواژه ها :

ساقی‌نامه ،شعر میخانه‌ای ،ظهوری ترشیزی ،هوشنگ ابتهاج

کلید واژه های ماشینی : ساقی ، ساقی‌نامه ، شعر ، میخانه ، شاعر ، ابتهاج ، مغنی ، ساقی‌نامهء ، تلمیحات ، ظهوری

ساقی‌نامه و مغنی‌نامه را در یک نگاه کلی می‌توان«شعر میخانه‌ای»گفت،به‌ویژه از قرن نهم تا دوازدهم هجری از«ژانر»های پرطرفدار شعر فارسی بوده و نمونهء کامل و مفصل آن بیشتر در قابل مثنوی بحر متقارب سروده شده است.این نوع شعر امکان خوبی به شاعر می‌داده است‌ تا به بهانهء می و میخانه و مستی،فارغ ازمحدودیتها و ممنوعیتها،ناگفتنیهای روزگار خود را در قالب نکوهش روزگار و اهل آن بر زبان آورده و ای بسا یاد کرد او از می و میخانه و ساقی، بهانه‌ای بوده برای اعتراض و انتقاد از آنچه او نمی‌خواهد و ناروا می‌پندارد!از این منظر، ساقی‌نامه شعری اجتماعی،آرمانخواهانه و بلکه شورشگرانه است. در این مقاله،ابتدا به تعریف و بررسی ساختار و ویژگیها و زمینهء سرایش این نوع شعر پرداخته‌ می‌شود و سپس در ادامه با اشاره به سابقهء آن در شعر فارسی،یک نمونهء پیشین از ظهوری‌ ترشیزی(به جهت تفصیل و ساختار کامل آن)با یک نمونهء معاصر از هوشنگ ابتهاج بررسی‌ و مقایسه خواهد شد.

خلاصه ماشینی:

"دیگر ویژگیهای مهم و مشترک این نوع شعر در کار شاعران مختلف بدین قرار است: شعرها نیز همین عنصر«حرکت»به خوبی دیده می‌شود؛یعنی گویی این حس از خود موضوع‌ به عناصر سازندهء شعر نیز سرایت کرده و به آنها منتقل شده است؛بنابراین می‌توان گفت ساقی‌ مقابل تلمیحات دینی خود،بیانگر این مطلب است که ساقی‌نامهء ظهوری بویژه در خصوص‌ در انتقاد از روزگار و نکوهش اهل آن-از درخشان‌ترین بخشهای این ساقی‌نامهء است- شاعران آن سرزمین زیسته و ساقی‌نامهء خود را نیز در آنجا سروده است،طبیعی است که این‌ ظهوری به شیوهء شاعران سبک عراقی در مقابل ساقی(که گاه گویی معشوق و مطلوب شاعر اوست و نه شراب)خاکسار است و اغلب با تعبیر«سرت گردم»به او خطاب می‌کند و حتی‌ تجربه‌شدهء خود شاعر به‌ویژه در سرزمین هند است و ما پیش از این در بخش زمینه‌های‌ پرداختن به موضوع«ساقی‌نامه»آن‌هم با رعایت چارچوب کلی ساقی‌نامه‌های پیشین توسط شاعری هم روزگار ما و نیز استفادهء روزآمدی که این شاعر معاصر از«ژانر»کهن ساقی‌نامه‌ ساقی‌نامهء ابتهاج دردمندانه است و ساقی او نیز دردمندی چون خودش(و حتما با امیدواری‌ است و ماجرای مرگش داغ دل تاریخی او و نسل او را تازه می‌کند:نگه کن که راه دلم چون زدند که این زخمه در پردهء خون زدند ابتهاج در بند پایانی ساقی‌نامه،هم اندوه خود را(که اندوهی جمعی است)از وضع‌ پریشان و بی‌خبری مردم نشان می‌دهد و هم سطح اجتماعی و انتقادی شعر را به شکلی‌ بخش دیگر این ترکیبها،ترکیبهای تلمیحی است که در ساقی‌نامهء ظهوری نیز نقش مهمی در واژگان و ترکیب‌های میخانه‌ای در ساقی‌نامهء ابتهاج منحصر به این موارد است که البته به‌"

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.