Skip to main content
فهرست مقالات

جایگاه ارتباطات در برنامه های توسعه ایران پس از انقلاب اسلامی

نویسنده:

ISC (8 صفحه - از 130 تا 137)

کلید واژه های ماشینی : ارتباطات ، اطلاعات ، برنامه ، مطبوعات ، توسعه ، برنامه عمرانی ، تصویب مجلس شورای اسلامی ، انقلاب اسلامی ، برنامه دوم توسعه ، جایگاه ارتباطات در برنامه‌های توسعه

اهداف ارتباطات در این برنامه ارتقاء سطح آگاهی مردم نسبت به وقایع داخلی‌ و خارجی،تقویت وحدت ملی،بالا بردن‌ سطح معلومات عمومی و تخصصی، شناسایی سایر ملل و سرگرمی بوده است. در برنامه عمرانی پنجم،شبکه ارتباطی‌ کشور که اساس و زیربنای سیاست‌های‌ اجتماعی و صنعتی کشور است،تکمیل‌ شد.در این برنامه شبکه تلویزیون رنگی و خبرگزاری پارس نیز تأسیس شد. برنامه عمرانی ششم که در سال 1356، کلیات،اهداف و فصول مختلف آن توسط کمیته‌های تخصصی به رشته تحریر در آمد،به دلیل وقوع انقلاب اسلامی مورد تصویب مجلس شورای اسلامی قرار نگرفت و مختومه اعلام شد. هدف‌های کلی اطلاعات و ارتباط جمعی در برنامه ششم،بر اساس‌ پیش‌نویس گزارش کمیته مشترک‌ برنامه‌ریزی ارتباطات و وسایل ارتباط جمعی در سال 1355 به شرح ذیل اعلام‌ شد:«هدف اساسی دولت در زمینه‌ اطلاعات و ارتباط جمعی فراهم کردن‌ گسترده‌ترین شرایط ایجاد یک جامعه‌ گشوده اطلاعاتی خواهد بود که در آن‌ داد و ستد اطلاعات ضمن رعایت شرایط ایجاد یکپارچگی و یگانگی ملی،آزادانه و با مشارکت فعالانه مردم انجام پذیرد. در برنامه عمرانی ششم،تلویزیون‌ باید اهداف زیر را دنبال می‌کرده است: الف:هدایت افکار عمومی در جهت‌ منافع ملی؛ ب:گسترش و تعمیم برنامه‌های‌ آموزشی؛ 2Lج:فراهم ساختن زمینه‌های ذهنی‌ برای پیشرفت کشور و رشد سیاسی و تقویت مبانی وحدت ملی؛ د:اجرای برنامه‌های سالم و سرگرم کننده! در برنامه عمرانی ششم کمیته مشرتک‌ برنامه‌ریزی اطلاعات و ارتباطات، پیشنهادات و راهکارهایی را برای‌ وضعیت ارتباطات و وسایل ارتباط جمعی به شرح ذیل ارائه کرد: 1.تبدیل مؤسسات خصوصی‌ مطبوعاتی به شرکت‌های سهامی با مشارکت کراگران،کارمندان و مردم؛ 2.پذیرفتن معافیت‌های مالیاتی و گمرکی برای وسایل چاپ کاغذ و دیگر مواد خام مورد نیاز؛ 3.ایجاد یک خبرگزاری ملی با شرکت‌ مطبوعات و رادیو تلویزیون برای پوشش‌ خبری داخلی و بین المللی؛ 4.تقویت مراکز آموزش کادرهای‌ مورد نیاز مطبوعات و ارائه بورس برای‌ تربیت کادرها در کشورهای گوناگون؛ 5.اعمال مقررات مربوط به اعلام‌ تیراژ نشریات و تعیین نرخ آگهی‌ها با توجه‌ به تیراژ؛ 6.تقویت و تشویق مطبوعات محلی‌ که در حال حاضر از نظر کمی و کیفی عقب‌ مانده و ناتوان است؛ 7.ارائه تخفیف‌های لازم برای حمل و توزیع مطبوعات و تهیه خبر از طریق‌ شرکت هواپیمایی دولتی،راه آهن دولتی، پست و تلگراف و تلکس؛ 8.پایان دادن به دخالت‌های ناروای‌ دولت در کار مطبوعاتی که از نظر سیاسی‌ 3Lکوچک‌ترین ارزشی ندارد،اما از نظر اقتصادی و اجتماعی بسیار زیان‌بار است. 9.شناخت فعالیت‌های مطبوعاتی به‌ عنوان یک حرفه مستقل و جلوگیری از پرداخت‌های شبه قانونی دولت به بعضی‌ کارکنان مطبوعات؛ 10.تکمیل قراردادهای دسته‌جمعی‌ کار میان کارکنان مطبوعات و مؤسسات‌ موجود مطبوعاتی؛ 11.شناخت مطبوعات به عنوان یک‌ عامل مهم در روند توسعه و سرمایه‌گذاری‌ ملی برای ایجاد و تکمیل تجهیزاتی که‌ می‌تواند به رشد سریع مطبوعات کمک‌ کند. استانداردسازی 500 مورد از تجهیزات و شبکه‌ها،خصوصی‌سازی و واگذاری‌ خدمات مخابرات شهری و بخش‌ غیر دولتی و واگذاری امور پست به‌ شرکت‌های خصوصی در برنامه دوم‌ عملی شد.راه‌اندازی و تقویت شبکه‌ سیمای استانی متناسب با فرهنگ و زبان‌ هر منطقه نیز از جمله دستاوردهای برنامه‌ دوم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی بعد از انقلاب اسلامی بوده است. این مقاله همچنین به روند تدوین و اجرای برنامه سوم توسعه که هفدهم‌ فروردین ماه سال 79 در مجلس شورای‌ اسلامی به تصویب رسیده است اشاره‌ دارد.در برنامه سوم توسعه در زمینه‌ ارتباطات ایجاد و حفظ شبکه‌های مادر مخابراتی،تنظیم استمرار ارائه خدمات‌ پستی و مخابراتی بر طبق ماده 124 قانون‌ برنامه سوم توسعه،بر عهدهء دولت خواهد بود.همچنین در پایان مقاله اشاره شده‌ است:همگانی کردن،استفاده از فن‌آوری‌ اطلاعات به منظور حفظ منافع ملی، عرضه میراث فرهنگی،ملی و اسلامی از طریق افزایش تسهیلات،بهبود خدمات، فراهم کردن امکانات،آموزش عمومی، استانداردها،مقررات،توسعه شبکه‌های‌ اطلاعات و گسترش فرهنگ تبادل‌ اطلاعات نیز از جمله اهداف برنامه سوم‌ توسعه است. برای آن که سیاستگذاری و برنامه‌ریزی ارتباطات در کشور جنبه‌ اجرایی و عملی پیدا کند لازم است جنبهء کاربردی پیشنهادات زیر را تقویت کرد: 1.توجه خاص به آینده‌نگری ارتباطی‌ و پیشرفت و گسترش پژوهش‌های‌ تخصصی ملی به منظور سیاستگذاری و برنامه‌ریزی ارتباطات؛ 2.تشکیل یک بانک اطلاعاتی درباره‌ منابع ارتباطی کنونی که رسانه‌های سنتی‌ و نوین را شامل می‌شود؛ 3.ایجاد شورای عالی ارتباطات با 2Lهمکاری استادان دانشگاه و مراکز اجرایی؛ 4.تشکیل شورای سیاستگذاری‌ ارتباطی با همکاری دفتر امور فرهنگ و هنر سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، دستگاه‌های اجرایی مرتبط و استادان علوم‌ ارتباطات به منظور طراحی سیاست‌های‌ ارتباطی و کمک به برنامه‌ریزی ارتباطات. 5.استفاده از نیروی انسانی متخصص‌ و کارآمد در برنامه‌ریزی ارتباطات؛ 6.توجه به نقش ارتباطات در توسعه‌ سیاسی و مشارکت اجتماعی؛ 7.توجه به توسعه کمی و کیفی‌ ارتباطات(ارتباطات جمعی،ارتباطات‌ راه دور و ارتباطات رایانه‌ای)و کاربرد درست آن در توسعه اقتصادی،سیاسی و فرهنگی کشور. سابقه برنامه‌ریزی و آینده‌نگری‌ انسان‌ها برای برآوردن نیازهایی همچون‌ خوراک،پوشاک و مسکن به روزگار دیرین‌ بر می‌گردد،یعنی زمانی که بشر پا به عرصه‌ هستی گذاشت.با مطالعهء تاریخ مدون‌ ایران در دوران باستان،شکل‌هایی از برنامه‌ریزی را در حکومت هخامنشی‌ می‌بینیم.اما در جهان،برنامه‌ریزی به‌ مفهوم امروزی آن بعد از انقلاب اکتبر 1917 شوروی مطرح شد و پس از آن‌ کشورهایی چون هند،انگلیس،فرانسه و ایتالیا به خصوص پس از جنگ جهانی‌ دوم به منظور ترمیم خرابی‌های ناشی از جنگ و رسیدن به رشدی سریع و معقول‌ راهی جز برنامه‌ریزی نیافتند.اما در ایران‌ برنامه‌ریزی به مفهوم امروزی آن‌ نخستین بار در سال 1316 هـ.ش در یکی‌ از متون رسمی ظاهر شد و در 11 3Lفروردین این سال هیأت وزیران بنا به‌ پیشنهاد«اداره کل تجارت»تأسیس شورای‌ اقتصاد را تصویب کرد و بالاخهر در 10 فروردین 1325 در جلسه شورای عالی‌ اقتصاد به ریاست«احمد قوام» نخست وزیر وقت مقرر شد که بر اساس دو اصل بالا بردن واحد سطح زندگی و «تعدیل در توزیع ثروت»شورای عالی‌ اقتصادی نقشه‌هایی طرح و پیشنهاد کند. به دنبال آن در 17 فروردین 1325 هـ.ش‌ به منظور تهیه برنامه چند ساله،تشکیل‌ هیأت تهیه نقشه اصلاحی و عمرانی کشور به تصویب هیأت وزیران رسید.در واقع‌ این گزارش را می‌توان نخستین پیش‌نویس‌ برنامه هفت ساله ایران تلقی کرد.با تصویب لایحه قانونی برنامه هفت ساله، به موجب تصویب نامه‌ای در پنج مهر 1327 هـ.ش،اداره‌ای به نام«دفتر کل‌ برنامه»تأسیس شد که بعدها سازمان‌ موقت برنامه نام گرفت و اولین برنامه‌ هفت ساله در 26 بهمن 1327 ش به‌ تصویب مجلس شورای ملی رسید.برنامه‌ دوم توسعه در ایران در 18 اسفند 1334 ش به تصویب مجلس شورای ملی رسید که اصلاح و تکمیل وسایل ارتباطی از جمله اهداف برنامه دوم عمرانی بوده‌ است.برنامه عمرانی سوم در 21 اردیبهشت 1346 تصویب شد که در این‌ برنامه برای اولین بار یک سیستم‌ مخابراتی صحیح،منظم و مدون که‌ توانست تا حدودی احتیاجات مخابراتی‌ و ارتباطی کشور را برآورده کند،پایه‌ریزی‌ شد.برنامه عمرانی چهارم در 27 اسفند 1346 ش به تصویب رسید.از جمله‌ در این مقاله سیر تحول برنامه‌های‌ توسعه در ایران قبل از انقلاب اسلامی به‌ اختصار بررسی شده است.در برنامه اول‌ تا سوم عمرانی بر اصلاح و تکمیل وسایل‌ ارتباطی و اصلاح سیستم مخابراتی تأکید شده بود.در برنامه چهارم عمرانی بر مسائلی چون تقویت وحدت ملی، بالا بردن سطح معلومات عمومی و تخصصی و شناسایی فرهنگ سایر ملل‌ 2Lاشاره شده است.در برنامه عمرانی پنجم‌ خبرگزاری پارس و شبکه تلویزیونی رنگی‌ در کشور تأسیس شده است.در برنامه‌ عمرانی ششم که توسط جمعی از کارشناسان و متخصصان ارتباطات در کمیته مشترک اطلاعا و وسایل ارتباط جمعی در سازمان برنامه تدوین شد و به‌ دلیل وقوع انقلاب اسلامی به تصویب‌ مجلس شورای ملی نرسید،بر موضوعاتی‌ چون فراهم کردن گسترده‌ترین شرایط 3Lایجاد یک جامعه باز اطلاعاتی که در آن‌ داد و ستد اطلاعات-ضمن رعایت شرایط ایجاد یکپارچگی و یگانگی ملی-آزادانه‌ و با مشارکت فعالانه مردم صورت گیرد، تأکید شده بود.به یقین می‌توان گفت‌ برنامه عمرانی ششم در ایران،تنها برنامه‌ای بوده است که در تهیه و تدوین آن‌ در بخش ارتباطات از متخصصان‌ ارتباطات و اطلاعات استفاده شده است. در بخش دوم این مقاله به بررسی‌ وضعیت ارتباطات در سه برنامه توسعه‌ پس از انقلاب اسلامی اشاره شده است. دو برنامهء اجرا شده و یک برنامهء در حال‌ اجرا(برنامه سوم)که یک سال از اجرای‌ آن می‌گذرد.از زمان پیروزی انقلاب‌ اسلامی تا پایان جنگ تحمیلی به دلیل‌ شرایط خاص کشور از جمله تحریم‌های‌ اقتصادی،جنگ تحمیلی و...برنامه‌ای‌ تصویب نشد.اما اولین برنامه مصوب‌ پس از انقلاب اسلامی در 11 بهمن 1368 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. در این مقاله به اهداف کیفی و کمی برنامه‌ اول پرداخته شده است.برنامه اول بیشتر به مواردی مانند بازسازی و تجهیز بنیه‌ دفاعی،خودکفایی در محصولات‌ استراتژیک و کشاورزی،تأمین عدالت‌ اجتماعی و گسترش فرهنگ عمومی‌ پرداخته بود.در این برنامه در بخش‌ ارتباطات بیشتر به مسائل کمی(افزایش‌ تیراژ مطبوعات،افزایش شبکه‌های پستی‌ و مخابراتی....)توجه شده و کیفیت کمتر مورد توجه قرار گرفته است.به طور کلی‌ می‌توان چنین نتیجه گرفت که به توسعه‌ ارتباطات بیش از ارتباطات توسعه توجه‌ شده است. این مقاله همچنین به آثار و اهداف‌ کیفی برنامه دوم توسعه در ارتباطات‌ اشاره می‌کند.در برنامه دوم توسعه،تلفن‌ دایری از 4 میلیون و 320 هزار شماره به 8 میلیون و 342 هزار شماره رسیده است. توجه ویژه به روستاها از نظر مخابرات،

خلاصه ماشینی:

"صدا و سیما در برنامه دوم توسعه‌ اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی‌ (87-4731) اهداف کیفی صدا و سیما در برنامه دوم‌ توسعه به شرح زیر بوده است: -تقویت نقش اطلاع‌رسانی- آموزشی و تربیتی صدا و سیما به منظور معرفی و تبلیغ ارزش‌های اسلامی و انقلابی در داخل و خارج کشور،تقویت‌ وحدت ملی و مقابله با تهاجم فرهنگی‌ بیگانگان،معرفی و زمینه‌سازی برای‌ تحقق اهداف توسعه ملی در افکار عمومی‌ و حفظ سلامت زیست محیطی(اعم از جنبه‌های فیزیکی،روانی و اجتماعی)؛ -ایجاد تنوع،جذابیت و مطلوبیت‌ بیشتر در برنامه‌های رادیو و تلویزیون و افزایش قدرت انتخاب مخاطبان به منظور پوشش وسیع نیازهای جامعه و بارورسازی اوقات فراغت به ویژه به تأکید بر برنامه‌های ویژه کودکان،نوجوانان و جوانان؛ -معرفی فرهنگ‌ها،تمدن‌ها و رویدادهای مهم تاریخ جهان با تأکید ویژه‌ بر بازشناسی فرهنگ،تاریخ و تمدن‌ اسلامی و ایران در ساخت برنامه‌ها؛ -کمک به ایجاد فضای سالم‌ فرهنگی،سیاسی،اجتماعی و تنویر افکار عمومی در راستای سیاست‌های‌ عمومی کشور و عملکرد قوای سه گانه،با تأکید بر بهره‌گیری از روش‌های مناسب(از جمله مناظره،میز گرد و..."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.