چکیده:
در این پژوهش تلاش شده است تا برخی از ویژگیهای دستوری و نحوی گویش سورانی(گونهی شهر سردشت) توصیف و تبیین شود.سورانی یکی از گویشهای اصلی زبان کردی است که در بیشتر مناطق کردنشین ایران از جمله استان کردستان و جنوب استان آذربایجان غربی(سردشت،مهاباد، پیرانشهر،بوکان،اشنویه،و غیره...)و همچنین،در نیمهی شمالی کردستان عراق به آن صحبت میشود.در این مقاله ابتدا ساخت آوایی گویش به صورت اجمالی توصیف شده و سپس،به ساخت نحوی و مشخصههای دستوری از جمله:جنس دستوری،تکواژ نکرهساز،تکواژ معرفهساز،تغییر صورت شناسههای ششگانهی فعلهای متعدی در زمان گذشته،پسوندهای مالکیت،ساخت مجهول، حروف اضافهی گسسته (circumposition) ،ساخت ارگتیو (ergative) و وجه (mood) اشاره شده است.شایانذکر است که جهت نشان دادن تغییرات آوایی،قواعد واجی و نوشتن واژگان از
خلاصه ماشینی:
"(به تصویر صفحه مراجعه شود) مضارع اخباری این فعل از ستاک حال افعال لازم و متعدی همراه با پیشوند" da- و da?- "به دو صورت ساخته میشود.
2-مضارع اخباری-ستاک حال+شناسه+ da-/da?- (برای افعال متعدی) مانند: (به تصویر صفحه مراجعه شود) این زمان با (na?-) منفی میشود و این تکواژ در زمانهای دیگر چهارگونه دارد که عبارتند از: na-na?-ma-ni .
-اسم مفعول+ شناسهی فعلی ماضی نقلی مانند: (به تصویر صفحه مراجعه شود) (به تصویر صفحه مراجعه شود) در افعال لازم برای منفی کردن این فعل پیشوند na- به اول فعل اضافه میشود و خود فعل تغییری نمیکند.
صفت مفعولی+ /b/ +فعل کمکی بودن-گذشته کامل (به تصویر صفحه مراجعه شود) منفی کردن این فعل به صورت زیر میباشد: افعال لازم:شناسه+مصدر فعل+پیشوند na- نیامده بودم (na-ha?tbu?-m) ،نیامده بودیم (na-ha?tbu?-in) .
در حالت ندا نیز علامت(اینه- L?na )اضافه میشود،مانند: ای برادران: (bra?dar-L?na) ،ای مردم: xalk-L?na) اسم جمع (به تصویر صفحه مراجعه شود) (به تصویر صفحه مراجعه شود) 5-3-شناختگی اسامی یا معرفهاند یا نکره،شناختگی در گویش سورانی به صورتهای زیر ساخته میشود: 1-5-3-تکواژ معرفهساز در سورانی این تکواژ به صورت پسوند( aka و yaka )میباشد و به انتهای صورتهای اسمی در میآید،جایگاه این تکواژ بلافاصله پس از صورت اسمی است و تمامی تکواژهایی که قرار است به عنوان پسوند در ساخت صورت اسمی مذکور ظاهر شوند،به بعد از این تکواژ اضافه شوند،بایستی به بعد از این تکواژ اضافه شوند."
کلید واژه های ماشینی:
گویش
،
توصیف مشخصههای دستوری گویش سورانی
،
فعل
،
گویش سورانی
،
ستاک
،
شناسه
،
تکواژ
،
دستوری
،
مفعول
،
توصیف
(
, 
, 
)
