Skip to main content
فهرست مقالات

گریزی به «تخلص» در شعر فارسی

نویسنده:

علمی-ترویجی (وزارت علوم)/ISC (10 صفحه - از 125 تا 134)

کلیدواژه ها :

شعر قرن ششم هـ. ،تخلص(بیت گریز) ،تخلص (ذکر نام شاعرانه)

کلید واژه های ماشینی : تخلص ، قصیده ، غزل ، تغزل ، تخلص در شعر فارسی ، مدح ، نام شاعرانه‌ی شاعر در شعر ، شعر فارسی ، نام شاعرانه‌ی شاعر ، نام شاعر

تخلّص در شعر فارسی دربردارنده‌ی دو معنی گریز از تغزّل به تنه‌ی اصلی قصیده (مدح)، و ذکر نام شاعرانه‌ی شاعر در شعر است.تنها فرضیه‌ای که تاکنون درباره‌ی ارتباط معنی نخست تخلّص با معنی دوم آن ارائه شده،‌ کساد بازار مدح و رونق تغزل قصیده در قرن ششم هجری است که منجر به جدایی تغزل از تنه‌ی اصلی و در نتیجه پایان یافتن شعر با همان بیت تخلّص است. در این فرضیه ـ بدون هیچ استدلالی ـ از جایگزینی نام شاعرانه به جای نام ممدوح در گریز از مقدمه به تنه‌ی قصیده به عنوان نوعی تمایل به درون‌گرایی و یک‌سو گذاشتن برون‌گرایی سخن رفته است.نگارنده با ارائه‌ی شواهدی چند از شعر این دوره، در ردّ این فرضیه و طرح فرضیه‌ای تازه کوشیده است. در این دیدگاه، نام شاعرانه‌ی شاعر به جهت بیم از سرقات شعری ابتدا در پایان تغزل ذکر شده و به دلیل مجاورت با بیت تخلص یا گریز از مقدمه به متن قصیده، این نام شاعرانه آرام آرام تخلّص خوانده شده است. با حذف تنه‌ی قصیده، این نام شاعرانه در قالب‌های شعری دیگر با همین نام و با همان هدف نام‌گذاری و امضای شعر در سنّت ادبی ما برجا مانده است.


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.