سلسله مراتب خویشاوندی در قرآن کریم - پایگاه مجلات تخصصی نورSkip to main content
فهرست مقالات

سلسله مراتب خویشاوندی در قرآن کریم

نویسنده:

(38 صفحه - از 167 تا 204)

کلیدواژه ها :

خانواده ،روابط خویشاوندی ،چینش واژگان قرآنی ،ترتیب ذکر خویشاوندان

کلید واژه های ماشینی : قرآن ، زنان ، ترتب ، تفسیر ، تقدم ، ارث ، قرآن کریم ، روایات ، پدر و مادر ، ترتب میان خویشاوندان در قرآن

مقاله حاضر، با هدف تبیین‌ چینش واژگانی آیات قرآن در مورد خویشاوندان، به بررسی تفاوت‌های تعبیری و وجه تقدم و تاخر کاربرد آنها در آیات مربوط به روابط خو‌یشاوندی می‌پردازد و با استفاده از روایات و دیدگاه‌های مفسران، ‌برخی رازهای تقدم و تاخر واژگان قرآن در نحوه و ترتیب ذکر خویشاوندان را باز می‌گوید، و بالتبع، لطایف و ظرایف بیانی قرآن در کاربرد واژگان و ترتیب میان آنها را روشن می‌کند. از بررسی و تامل در آیات مربوط به خانواده در قرآن به دست می‌آید که تفاوت‌های معناداری در چگونگی ترتیب ذکر خویشاوندان از جهات مختلف در آیات قرآن دیده می‌شود. به لحاظ جایگاه و حرمت، پدر و مادر بر سایر خویشاوندان مقدم دانسته شده‌اند. از جهت عاطفی و تعلق خاطر به اطرافیان، ابتدا فرزند، سپس همسر و در مرتبة بعد والدین و بعد برادر و خواهر ذکر شده‌اند. ترتیب خویشاوندان از جنبة حقوقی این‌گونه است که ابتدا از فرزند، سپس والدین و در مرتبة بعد همسر و سپس از برادر و خواهر یادشده است. در ترتیب ذکر محارم زن و مرد در آیات تفاوت دیده می‌شود؛ بدین نحو که در بیان محارم زن نسبت به مرد، ابتدا محارم نسبی، بعد محارم رضاعی و سپس محرم سببی ذکر شده، اما در ترتیب ذکر محارم مرد نسبت به زن، محارم سببی مذکر بر محارم نسبی مقدم داشته شده‌اند. و در ترتیب ذکر خویشاوندان از جهت تمایل به امور نفسانی و حب شهوات، ابتدا زنان (تمایل جنسی) و سپس فرزندان پسر (تفاخر) ذکر شده‌اند.

خلاصه ماشینی:

"326 دربارة دیدگاه مرحوم علامه، نکات تأمل‌برانگیزی به نظر می‌رسد: اولا: ظهور آیة فوق در ادعای ایشان ‌از قوت لازم برخوردار نیست؛ ‌زیرا آن آیه، سرسلسلة نسل انسان‌های موجود را حضرت آدم و حوا بیان کرده است؛ بی‌آنکه دربارة کیفیت گسترش نسل پس از آن دو بزرگوارسخنی فرموده باشد؛ چنان‌که علامه فضل‌الله، به‌رغم پذیرش اصل دیدگاه مرحوم علامه در ازدواج فرزندان آدم و حوا با یکدیگر، با ناتمام ‌دانستن ظهور مورد اشاره می‌نویسد: «ولکن هذا الاستظهار غیر دقیق، لأن هذه الفقرة تتحدث عن انطلاق التناسل منهما، باعتبارهما المصدر الأول، من دون تعرض لما حدث بعدهما فی خصوصیة التزاوج فلا ظهور لها من هذه الجهة نفیا أو إثباتا»؛ 327 این برداشت دقیق نمی‌نماید؛ زیرا جملة مزبور، تنها از پیدایش نسل انسان‌ها از آن دو که نخستین پدر و مادرند سخن می‌گوید؛ بی‌آنکه از چگونگی ازدواج بعد از آنها سخنی به میان آورد. اما نکاتی که برخی قرآن‌پژوهان، ‌دربارة جهت مقدم شدن اموال بر فرزندان گفته‌اند، مورد تأمل است؛ زیرا توجیه مرحوم علامه، هرچند به ظاهر موجه می‌نماید، ولی با توجه به نکاتی که از مجموعة آن آیات و دسته‌بندی آنها استفاده خواهیم کرد تعلیل به سودمندی فراگیرتر و توجیه‌پذیرتر به نظر می‌رسد؛ خصوصا که توجیه معظم له، ذیل آیة دهم آل عمران (إن الذین کفروا لن تغنی عنهم أموالهم و لا أولادهم من الله شیئا) بیان شده و این آیه، ناظر به بی‌تأثیری اموال و فرزندان در نجات دادن فرد از عذاب است، و از آنجا که در نظام دنیوی، اموال در این جهت (‌یعنی نجات‌بخشی از عذاب) کارسازتر و سودمندتر از فرزندان هستند، مقدم آورده شده‌اند."

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.