Skip to main content
فهرست مقالات

علیت در اندیشه جلال الدین دوانی و ملاصدرا

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (13 صفحه - از 27 تا 39)

دوانی در رساله الزورا به تحلیل مساله علیت پرداخته است. وی در مقام بیان نسبت میان علت و معلول به گونه ای سخن گفته است که گویی وجود معلول در اندیشه او هم وجود رابط و هم وجود رابطی است، و از این رو دچار خلط میان این دو معنا شده است. ملاصدرا در نقد اندیشه دوانی درباره علیت به نقد آن بخش از تعبیرات او پرداخته است که با وجود رابطی سازگار است و بخش دیگر را که با وجود رابط سازگار است – و در آن مساله علیت به مساله تشان برگردانده شده است – مسکوت گذاشته است. او خود با طرح نظریه «امکان فقری و فقر وجودی»، قایل به اتکای وجودی معلول به علت شد. از نظر او وجود معلول، عین ربط و وابستگی به علت است، البته این مساله که وجود معلول عین ربط به علت است در حکمت مشا نیز مطرح بوده است، با این تفاوت که حکمت مشا وابستگی معلول به علت را در ماهیت معلول، و حکمت متعالیه در وجود آن می داند. همچنین در حکمت مشا می توان برای معلول نحوه ای استقلال از علت لحاظ کرد، اما در حکمت متعالیه، معلول از هر حیث متکی بر علت است و نسبت میان علت و معلول اضافه اشراقیه است. نویسنده در این مقاله می کوشد با تحلیل دیدگاه جلال الدین دوانی و ملاصدرا درباره علیت نشان دهد که هر دو در اعتقاد به نظریه عرفانی وحدت شخصی وجود، اتفاق نظر دارند و البته این نظریه در تعبیرات دوانی منقح و منسجم نیست در حالیکه در تعبیرات ملاصدرا کامل است.


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.