Skip to main content
فهرست مقالات

نگاهی اجمالی به مبانی و فلسفه بهداشت روانی در اسلام

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (18 صفحه - از 67 تا 84)

کلیدواژه ها :

رشد ،بهداشت روانی ،انسان کامل ،نفس ،سلامت نفسانی ،انسان سالم ،قلب سلیم

کلید واژه های ماشینی : بهداشت روانی، روانی، سلامت روانی، اسلام، بهداشت روانی در اسلام، نفس، نفس مطمئنه، بهداشت روانی اسلامی، انسان، قلب سلیم

در این مقاله مبانی و فلسفه بهداشت روانی از دیدگاه اسلام مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.در راستای این هدف ابتدا از دو مفهوم روان‌شناسی و بهداشت روانی در اسلام سخن بمیان آمده و سپس مفهوم مرکب"بهداشت روانی اسلامی"تعریف شده است.برای درک دقیق مفهوم مذکور اصطلاحهای قرآنی روح، نفس، و قلب مورد تحلیل قرار گرفت و نتیجه‌گیری شد که واژه نفس نزدیکترین و گویاترین معادل برای واژه روان در حوزه معرفتی روانشناسی معاصر است.با توجه به معانی و یا معادلهای مذکور واژگانی چند از قرآن کریم استخراج شد و میزان تطابق و یا عدم تطابق آنها با مفهوم بهداشت روانی اسلامی، از یکسو، و موضوع آن، یعنی سلامت نفسانی، از سوی دیگر مورد بررسی و مداقه قرار گرفت.بلوغ اشد، سکینه، حیات طیبه، نفس مطمئنه، قلب سلیم، و رشد اصطلاحاتی هستند که در این زمینه قابل طرح و تأملند.پس از امعان نظر در هر یک از این مفاهیم، به نظر آمد که سلامت نفسانی طیف گسترده‌ای را در بر می‌گیرد که در یک سوی آن"انسان سالم"و در سوی دیگر آن"انسان کامل"قرار خواهد گرفت.بدین سان از میان نفس مطمئنه، قلب سلیم، و رشد اصطلاحاتی هستند که در این زمینه قابل طرح و تأملند.پس از امعان نظر در هر یک از این مفاهیم، به نظر آمد که سلامت نفسانی طیف گسترده‌ای را در بر می‌گیرد که در یک سوی آن"انسان سالم" و در سوی دیگر آن"انسان کامل"قرار خواهد گرفت.بدین سان از میان اصطلاحات مذکور واژه"رشد"به عنوان بهترین مفهوم برای تبیین سیر حرکت انسان بسوی کمال انسانی انتخاب شد و این بدان معنی است که به هر اندازه فرد به نقطه آغازین مسیر نزدیک باشد دارای حد اقل معیار سلامت روانی است و، بر عکس، به هر اندازه که از نقطه فاصله می‌گیرد و به نقطه نهایی نزدیک شود از سلامت روانی و یا کمال بیشتری برخوردار خواهد بود.بر طبق این معیار، سلامت روانی یک نقطه ثابت و یا مرحله‌ای مشخص از"نردبان بلند کمال انسانی"به حساب نمی‌آید بلکه طیفی است بسیار وسیع که قلب سلیم، سکینه، حیات طیبه، و نفس مطمئنه هر کدام در یکی از مراتب آن قرار می‌گیرند.در پایان، براساس مقدمات فوق، به راهها و اصول عملی و کاربردی در تأمین سلامت روانی، تحت عنوان روابط چهارگانه ارتباط انسان با خالق هستی، خویشتن خویشتن، خلق و یا همنوعان، و جهان خلقت و طبیعت، به اجمال اشاره و تأکید شده است که در صورت ایجاد ارتباطی متعادل و موزون بین این اجزاء نه تنها سلامت روانی فرد تضمین می‌شود بلکه ظرفیت آن را دارد تا به قول، استاد سخن شیخ مصلح الدین سعدی، زمینه‌های وصول او را در"حد و مکان آدمیت"فراهم نماید. 1

خلاصه ماشینی:

"بدین سان از میان اصطلاحات مذکور واژه"رشد"به عنوان بهترین مفهوم برای تبیین سیر حرکت انسان بسوی کمال انسانی انتخاب شد و این بدان معنی است که به هر اندازه فرد به نقطه آغازین مسیر نزدیک باشد دارای حد اقل معیار سلامت روانی است و، بر عکس، به هر اندازه که از نقطه فاصله می‌گیرد (*)عضو هیأت علمی گروه فلسفه علم و به نقطه نهایی نزدیک شود از سلامت روانی و یا کمال بیشتری برخوردار خواهد بود. در پایان، براساس مقدمات فوق، به راهها و اصول عملی و کاربردی در تأمین سلامت روانی، تحت عنوان روابط چهارگانه ارتباط انسان با خالق هستی، خویشتن خویشتن، خلق و یا همنوعان، و جهان خلقت و طبیعت، به اجمال اشاره و تأکید شده است که در صورت ایجاد ارتباطی متعادل و موزون بین این اجزاء نه تنها سلامت روانی فرد تضمین می‌شود بلکه ظرفیت آن را دارد تا به قول، استاد سخن شیخ مصلح الدین سعدی، زمینه‌های وصول او را در"حد و مکان آدمیت"فراهم نماید. بلوغ اشد در مجموع آنچه در این زمینه از آیات و شواهد قرآنی و روایی مورد تفحص قرار گرفته، نتایج زیر قابل ارائه است: الف-اگر ترکیب"بلوغ اشد"را کنار بگذاریم و خود اصطلاح"بلوغ"را مورد نظر قرار دهیم، شکی نیست که این اصطلاح بیانگر سلامت نفسانی انسان مسلمان نیست، چون جریان طبیعی رشد بدنی انسان، منحصر به فرد و گروه خاصی نیست، و اساسا در مقوله هدایت عامه خداوند قرار دارد، که مؤمن و حتی کافر و منافق را نیز در بر می‌گیرد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.