Skip to main content
فهرست مقالات

دیوان در متون اوستایی و فارسی باستان

نویسنده:

علمی-ترویجی/ISC (14 صفحه - از 51 تا 64)

کلیدواژه ها :

اوستا ،دیو ،اهریمن ،فارسی باستان ،زردشت

کلید واژه های ماشینی : دیو ، دیوان ، اوستای ، اهریمن ، زردشت ، اهورامزدا ، یشت ، یسنا ، وندیداد ، پرستش

شناخت دیوان یکی از بنیادهای دین‌پژوهی و اسطوره‌شناسی ایرانی است.در این مقاله به بررسی جایگاه دیوان در متون اوستایی و فارسی باستان پرداخته شده- است.در این متون،دیوان،نام دسته‌ای از خدایان کهن آریایی است که توسط مردم ایران پرستش می‌شده‌اند.زردشت در آموزه‌های گاهانی،نخست این خدایان‌ کهن را رد کرده،از شایستگی پرستش پایین می‌کشد و سپس،از آنها چهره‌ای‌ منفی ارایه می‌دهد.در هفت‌ها نامی از این خدایان نیامده است،اما این اندیشه در اوستای نو و سنگ‌نوشته‌ی خشایارشا ادامه می‌یابد. در اوستای نو دیوان را می‌توان به پنج دسته‌ی کلی بخش کرد: 1)خدایان کهن که در یکی از سنگ‌نوشته‌های خشایارشا هنوز به عنوان‌ خدایان پرستش می‌شوند.2)مهاجمین،دشمنان و مردمان کشورهای همسایه.3) ویژگی‌های زشت و اهریمنی انسان.4)انسان‌های دارای ناهنجاری‌های اخلاقی.5) عناصر ویرانگر طبیعت. دیوان یا سرنوشتی همانند اهریمن دارند؛به دوزخ رانده می‌شوند و یا سرنوشتی انسان‌گونه دارند؛با آنان همانند دشمنان شکست‌خورده رفتار می‌شود.

خلاصه ماشینی:

"اگرچه دیوان سرچشمه‌ی شر شناخته می‌شوند و با دورغ و خشم همراه هستند، اما آنها خود اهریمن نبوده و با دورغ و خشم نیز یکی نیستند. آناهیتا یکی از این خدایان مشترک است که توسط اهورامزدا در ایران ویج در کرانه‌ی رود دایتیای نیک ستایش می‌شود(یشت:5. این شیوه‌ی ستایش دوگانه بیانگر آن است که دیوپرستان آیین دینی خود را پنهانی،شبانه،به دور از چشم مزداپرستان و یا بیرون از ایران انجام می‌داده‌اند،اما آناهیتا پیشکش‌های آنان را نپذیرفته و کامروایشان نمی‌کند. این نوع نگرش به خدایان کشورهای دشمن و دیو شمردن آنها در روزگار هخامنشی نیز رواج داشته است. اگرچه خشایارشا در این سرکوبی انگیزه‌ی سیاسی نیز داشته،به‌هرحال،در در دیدگاه او خدایان کشور دشمن دیوان و مردم آن دیو پرستند. این واژه برای خدایان‌ پذیرفته نشده و خدایان ادیان دیگر به کار رفته و برابر است با معنی گاهانی دیو و دیوپرستان از آزادی دینی برخوردار نبوده‌اند. 4-مبارزه با دیوان دگرگونی خدایان کهن،پیروان دیگر آیین‌ها،عناصر ویرانگر طبیعت،صفات‌ زشت انسانی و مردمان ناهنجار به دیوان،آنان را در برابر اهورامزدا،امشاسپندان، ایزدان،عناصر آبادگر طبیعت،صفات نیک انسانی و انسان‌های اشون و نیک‌ قرار داده است. 6-نتیجه بنابراین با آموزه‌های زردشت در گاهان،خدایانی که در روزگار پیش از او و نیز همزمان با او به وسیله مردم پرستش می‌شده‌اند،کم‌کم ویژگی مثبت خدایی‌ خود را از دست می‌دهند و به خدایانی از تبار اهریمن که دارای منشی بد،ویرانگر و دشمن انسان هستند،دگرگون می‌شوند. سرنوشت دیوان را در اوستای نو می‌توان به دو دسته‌ی کلی تقسیم کرد: در دسته‌ی نخست،دیوان سرنوشتی همانند اهریمن دارند و به دوزخ رانده می‌شوند و در دسته‌ی دوم،دیوان سرنوشتی انسان‌گونه دارند که با آنان همانند دشمنان‌ شکست‌خورده رفتار می‌شود."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.