Skip to main content
فهرست مقالات

از کوچندگی تا یکجانشینی؛ رویکرد باستان مردم شناختی بر خاستگاه خانه و استراتژی معیشتی در دوره نوسنگی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (33 صفحه - از 84 تا 116)

کلید واژه های ماشینی : نوسنگی ، محوطه‌های نوسنگی زاگرس مرکزی ، دام ، دامداری ، بز ، سکونتی ، یکجانشینی ، دهکده ، استقراری ، کولا

از جمله موضوعات مورد بحث انسان شناسان و باستان شناسان، توجه به فرآیند تطوری در زمینه روی آوری انسان به سکونت بوده است. تاکنون، کاوش های باستان شناختی که در محوطه های نوسنگی زاگرس مرکزی به انجام رسیده؛ توالی لایه نگاری شده ای را با تاریخی از حدود اواسط هزاره هشتم تا اواسط هزاره ششم پ.م آشکار کرده است. توالی و ترتیبی از سازه ها با پلان های مشخص بیانگر مراحل آغازین تمایل به یکجانشینی و استفاده از مواد مختلف و نحوه بهره برداری از آن ها است. در این پژوهش دو موضوع مورد بررسی قرار گرفته است؛ 1. بررسی روند و الگوی سکونت در دوره نوسنگی و مراحل استقراری طی شده از سکونت فصلی به دایم در منطقه. و 2. بررسی ارتباط سازه ها و عناصر موجود با نوع روش معیشتی. در این خصوص بر اساس مطالعات اخیر میدانی باستان مردم شناختی که در منطقه مذکور به انجام رسیده؛ رفتارهای سکونتی دامداران کوچنده بختیاری، بررسی، و سه نوع الگوی استقراری، از کوچندگی تا روستانشینی شناسایی شده است؛ که در این مقاله به آن پرداخته می شود، به نظر می رسد چنین حرکاتی خود به عنوان تبیین کننده اولین تلاش ها به سوی ساخت و استفاده از خانه در مراحل مختلف دوره نوسنگی نیز مطرح می باشد.

خلاصه ماشینی:

"کوون معتقد است که آماده‌ شدن چنین فرهنگی و همچنین دسترسی به فناوری ساخت ابزارهای لازم برای کشاورزی در دورهء ناتوفی با پیدایش یکجانشینی اتفاق افتاده است؛زیرا به نظر او هم شیوهء زندگی یکجانشینی و هم‌ استفاده از این تولیدات صنعتی شرایط لازم اولیه برای ابداع کشاورزی به شمار می‌آیند و بدون در اختیار داشتن آن‌ها ابداع کشاورزی نمی‌توانسته به خودی خود جامه عمل بپوشد... خانه‌های دو طبقه‌ای که از طبقهء زیرین نه در زیر زمین و نه برای نگهداری دام‌ها،بلکه به‌ منظور انجام امور روزانه همچون کارهای تولیدی و به‌عنوان انباری و قرار دادن محفظه‌های‌ ذخیرهء مواد غذایی و نگهداری ماکیان،با پلان راست‌گوشه مانند طبقه بالا،بر سطح زمین مورد استفاده است؛در هر صورت ابعاد و وسعت چنین خانه‌های دو طبقه‌ای محدود و کوچک است. ما نخست به‌ طبقه‌بندی سکونت‌گاه‌ها و زیستگاه‌های موجود در زاگرس مرکزی پرداخته،و انواع آن را مشخص کردیم؛و سپس از جنبهء تطوری مراحل زیستگاه‌گزینی و سکونت‌گاهی جوامع را از کوچ‌گری،در این‌جا دامداری مطلق(چادرنشینی)به نیمه کوچ‌گری یا دهکده(کولا و نوع پیشرفته‌ و متحول شده آن خانه یا لیر)تا یکجانشینی کامل(همان روستا)و تقسیم‌بندی‌های درونی هر یک را بیان کردیم. ب:مصنوعات‌ قابل حمل و غیرقابل حمل به دست آمده از محوطه‌های نوسنگی و مشاهدات موارد مشابه در جوامع کوچنده و نیمه کوچنده امروزی در زاگرس مرکزی،نشانگر این است که سازه‌ها و الگوی‌ استقراری جوامع در دورهء نوسنگی متأثر از نوع اقتصاد معیشتی بر پایهء کوچ‌گری-دامداری- بوده است. چنین سکونت‌گاه‌هایی به‌طور موقتی و فصلی مورد استفاده قرار می‌گیرند،نه به دلیل نوع‌ سکونت‌گاه بلکه به خاطر نوع اقتصاد معیشتی آن‌ها که براساس گله‌داری بوده است."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.