Skip to main content
فهرست مقالات

جایگاه «دل» در معرفت شناسی دینی پاسکال

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (21 صفحه - از 151 تا 171)

چکیده:

پاسکال،در باب نظریه‌های توجیه معرفت‌شناختی،حامی«نظریهء مبناگروی»است.از منظر او،باورهای پایه بر سه قسم‌اند:باورهای پایهء تجربی،باورهای پایهء ریاضی،و باورهای پایهء دینی،پاسکال،توجیه باورهای پایهء تجربی را از طریق«تجربه»؛و توجیه‌ دو قسم ریاضی و دینی را از طریق منبعی موسوم به«دل»می‌داند.این مقاله می‌کوشد با واکاوی آثار پاسکال،جایگاه«دل»را در اندیشهء پاسکال،در مقام توجیه باورهای پایهء ریاضی و دینی،به خصوص باورهای دینی،نشان دهد؛و بدین وسیله،تقریری روشن‌ از معرفت‌شناسی او ارائه کند.همچنین می‌کوشد تا معلوم سازد از منظر پاسکال، تفاوت دل با عقل چیست؛و چرا پاسکال در نظام معرفت‌شناسی خود،دل را به جای‌ عقل به کار گرفته است.

خلاصه ماشینی:

"اما به‌ طور جزئی‌تر،می‌توان مسائل مورد بحث مقاله را به صورت زیر عنوان کرد: 1)از دیدگاه پاسکال،باورهای پایه کدام‌اند؟ 2)نقش«دل»در توجیه باورهای پایه چیست؟ 3)چه ارتباطی میان نقش معرفت‌شناختی«دل»و«ایمان‌گروی»01پاسکال وجود دارد؟ 4)ربط و نسبت«دل»با«اراده»از دیدگاه پاسکال چیست؟ 5)با توجه به نزدیکی مفهوم«دل»با«عقل شهودی»11یا«چشم نفس»21(به تعبیر افلاطون)،چرا پاسکال ترجیح داده است که در بیان دیدگاه خود،از مفهوم«دل» استفاده کند؟به دیگر سخن،کدامین نارسایی در مفهوم«عقل»وجود دارد که مفهوم‌ «دل»آن را برطرف می‌کند؟ در ادامه،سعی می‌کنیم با استناد به آثار پاسکال،برای هریک از این پرسش‌ها، پاسخ مناسبی ارایه کنیم. اما با این‌که پاسکال به عنوان یکی از بنیان‌گذاران و اعضای اصلی این مکتب شناخته می‌شود،به‌ طور کلی از براهین عقلی چشم نمی‌پوشد و برای آن‌ها ارزش معرفتی قائل است؛اما بیان‌ می‌کند که حتی اگر بتوان وجود خداوند را از مقدماتی قابل قبول و به نحوی معتبر استنتاج‌ کرد،این کار صرفا اهمیتی آکادمیک دارد و در ارتباط انسان با خدا و تجربهء خداوند،نقش‌ مهمی ایفا نمی‌کند؛زیرا اشخاص عمیقا دین‌دار،معمولا ادعا می‌کنند که در زندگی خویش، رابطهء پویایی با خداوند داشته‌اند و اقامهء برهان عقلانی را در این زمینه نامربوط می‌دانند. پس آنچه در توضیح ایمان‌گروی پاسکال می‌توان گفت این است که هرچند از نظر او،«ایمان»تنها منبع دریافت و توجیه باورهای دینی است،اما براهین عقلانی نیز می‌توانند تا حدودی مؤید و تنظیم کنندهء این باورها باشند. بنابراین این‌که پاسکال براهین عقلی را نیز ارزشمند و قابل اعتناد معرفی می‌کند و مواردی مانند شرطیهء خود را از دریچهء عقل می‌نگرد،با ایمان‌گروی او در تعارض نیست؛ بلکه روشی است که او برای رسیدن به یک ایمان‌گروی ناب برگزیده است؛انتخاب‌ ایمان‌گروی به مدد دلایل عقلانی،نه توجیه ایمان یا گزاره‌های دینی به کمک عقل."

کلیدواژه ها:

معرفت‌شناسی ،باور دینی ،دل ،پاسکال ،باور ریاضی

کلید واژه های ماشینی:

پاسکال ، معرفت ، ایمان ، معرفت‌شناسی دینی پاسکال ، توجیه ، عقل ، باورهای پایه ، مقام توجیه باورهای پایهء ریاضی ، خدا ، توجیه باورهای پایهء تجربی


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.