Skip to main content
متن و ترجمه بیش از 393,000 حدیث شیعه در پایگاه نورحدیث ...
فهرست مقالات

ترمینولوژی مفاهیم قرآن کریم

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (14 صفحه - از 93 تا 106)

کلیدواژه ها :

مفهوم منطقی ،مفهوم موافق ،مفهوم مخالف ،مفاهیم قرآنی ،مفهوم عرفی ،مفهوم اصولی ،مفهوم دلالت ،حجیت مفاهیم

کلید واژه های ماشینی : مفهوم ، دلالت ، مفاهیم قرآن کریم ، معانی ، مفاهیم عرفی و مفاهیم منطقی ، منطوقی ، حصر ، مصادیق مفاهیم آیات قرآن کریم ، مفاهیم منطقی و مفاهیم اصولی ، غایت

بحث از مفاهیم قرآن کریم همواره مورد توجه دانشمندان اسلامی و به خصوص مفسران و فقیهان بوده و مفاهیم گوناگونی از این کتاب آسمانی استخراج شده است. این مفاهیم به سه دسته کلی، یعنی مفاهیم عرفی و مفاهیم منطقی و مفاهیم اصولی منقسم است. شایع‌ترین معنای مفهوم، عبارت از معنا و مدلول الفاظ است و شامل معانی حقیقی و مجازی می‌گردد. دلالت الفاظ بر این معانی به طرق دلالت مطابقه و تضمن و التزام و همچنین دلالت صریح و اقتضاء و اشاره و نیز دلالت نص و ظاهر و مشترک و مؤول تقسیم شده است. گاهی مفهوم در مقابل مصداق استعمال می‌شود و از این تقابل در علم منطق بحث شده است. اصولیون نیز مفهوم را به موافق و مخالف بخش کرده‌اند و مفهوم موافق را به لحن و فحوای خطاب و مفهوم مخالف را به مفهوم وصف و شرط و غایت و حصر تقسیم و در حجیت آنها بحث کرده‌اند. این مقاله به ذکر انواع مفاهیم فوق و ذکر مثال‌های قرآنی آن پرداخته است.

خلاصه ماشینی:

"معنای مجازی بعضی از الفاظ قرآنکریم دارای معانی مجازی است، مثلا در آیه شریفه یدالله‌ فوق أیدیهم (الفتح/ 10) یعنی قدرت خداوند از قدرت ایشان بیشتر است، کلمه ید در معنی مجازی استعمال شده است. و نیز آیه شریفه الذین ینفقون اموالهم باللیل و النهار سرا و علانیة (البقره/ 274) دارای چنین مفهومی است: کسانی که اموالشان را روز و شب و نهانی و آشکارا انفاق می‌کنند، و مصداقش چنانکه در برخی تفاسیر آمده است، شخص امیرالمؤمنین - علیه‌السلام - است (فیض کاشانی، 1/229؛ واحدی نیشابوری، ص 56). ولی بعضی دیگر در مفهوم شرط تردید کرده و در اثبات عقیده خود، به این آیت استدلال کرده‌اند: و لا تکرهوا فتیاتکم علی البغاء إن أردن تحصنا (النور/ 33) که معنای منطوقی آن چنین است: اگر کنیزانتان عفیف‌اند و اراده پاکدامنی دارند ایشان را بر گناه وادار نکنید. مثال دیگر: آیه شریفه فاذکروا الله‌ عند المشعر الحرام (البقره/ 198) دارای این معنای منطوقی است: خداوند را نزد مشعر یا کنید، و مفهوم آن که با انتفای ظرف حاصل می‌شود این است: یاد خدا در غیر آن محل، محصل مطلوب نیست. ولی بعضی از اصولیان در مفهوم وصف تردید ورزیده‌اند و در اثبات عقیده خود به این آیه استدلال کرده‌اند: و ربائبکم اللاتی فی حجورکم (النساء/ 23) که معنای منطوقی آن چنین است: و با دختران همسرانتان که در دامن‌های شما هستند ازدواج کردن حرام است. مثلا آیه شریفه و قاتلوهم حتی لا تکون فتنة (البقره/ 193) دارای این معنای منطوقی است: تا غایتی که فتنه نباشد کارزار کنید؛ اما مفهوم آن چنین است: وقتی فتنه نباشد کارزار نکنید."

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.