Skip to main content
فهرست مقالات

کیفیت و مرغوبیت نرم افزار

نویسنده:

(4 صفحه - از 10 تا 13)

کیفیت و مرغوبیت نرم‌افزار، موضوعی است که مورد توجه تمامی تولید کنندگان برنامه‌های رایانه‌ای است. از مهم‌ترین معیارهای مرغوبیت نرم‌افزار: کیفیت عملی، جلب نظر مشتری و ابتکار در تولید است. در تعریف کیفیت نرم‌افزار، دو ویژگی مهم بیان شده است: متابعت از مشخصات نرم‌افزار و مطابقت با اهداف خواسته شده. تولید نرم‌افزار با کیفیت مرغوب نیازمند ساختارهای استانداردی است برای رسیدن به آن باید مراحل زیر طی گردد: مرحله تعیین نیازهای کاربر، تعیین نیازهای نرم‌افزار، طراحی معماری، مرحله طراحی تفصیلی و مرحله انتقال و واگذاری. در این نوشتار با الگو گرفتن از معیارهای کیفی نرم‌افزار برابر با مدل‌های: بوهم، مک کال، ایزو، آژانس فضایی اروپا و تجربیات شخصی، آنچه را که برای کیفیت و مرغوبیت نرم‌افزار لازم است، به تفصیل بیان می‌کنیم.

خلاصه ماشینی:

"تولید نرم‌افزار با کیفیت مرغوب نیازمند ساختارهای استانداردی است برای رسیدن به آن باید مراحل زیر طی گردد: مرحله تعیین نیازهای کاربر، تعیین نیازهای نرم‌افزار، طراحی معماری، مرحله طراحی تفصیلی و مرحله انتقال و واگذاری. این ساختار ضمن اینکه جنبه‌های اصلی و ضروری هر پروژه‌ای را در بر می‌گیرد، در قالب مجموعه‌ای از چارچوب‌ها و ضرورت‌ها نیز حداکثر انتخاب ممکن را برای مدیر پروژه فراهم می‌آورد که مراحل آن از قرار ذیل است: - مرحله تعیین نیازهای کاربر (User Requirements) ؛ - مرحله تعیین نیازهای نرم‌افزار (Requirements Software) ؛ - مرحله طراحی معماری (Design Architectural) ؛ - مرحله طراحی تفصیلی و تولید برنامه (Design Detailed) ؛ - مرحله انتقال و واگذاری نرم‌افزار برای بهره‌برداری (Transfer of the Software) . اما معیارهای کیفیت که از مهم‌ترین عوامل مؤثر در طراحی مطلوب نرم‌افزارها می‌باشد، از قرار ذیل‌اند: - دشواری خسارت وارد نمودن توسط کاربر؛ - رعایت استاندارد در تمام سیستم‌ها؛ - سهولت نگهداری؛ - تأمین در برابر صدمات و امکان ترمیم و بازیافت صدمات احتمالی؛ - سهولت توسعه؛ - مستندسازی بهینه؛ - آموزش مناسب کاربر؛ - اجرای ارزان و کم‌هزینه؛ - استاندارد بودن عملیات صفحه کلید؛ - تطابق با اهداف حرفه‌ای؛ - مقاوم در برابر ویروس‌ها؛ - فهرست‌سازی هوشمند بدون استفاده از نمایه‌زنی. اما معیارهای کیفیت در حوزه طراحی و تولید تفصیلی برنامه عبارت است از: - سازگاری با بیشتر ریز پردازنده‌ها؛ - نیاز به حداقل حافظه موقت؛ - هماهنگی با تمام صفحه نمایش‌ها بدون احتیاج به صفحه نمایش خاص مثلا: 600x800 Pixels؛ - امکان استفاده ازتمامی چاپگرها حتی سوزنی؛ - امکان کوچک‌نمایی برنامه؛ - حداقل استفاده از فیلدهای Memory؛ - کد بودن اطلاعات؛ - استفاده و خلاقیت در طراحی تمامی فهرست، و نوارهای پیمایش Scrollزیبا."

صفحه: از 10 تا 13
10 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

11 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

مقدمه

طى يك دهه گذشته در برخورد مستقيم‌ و نزديك‌ با رايانه و نرم‏افزارهاى اسلامى گاه به‏عنوان دانش‏پژوه و استفاده كننده و گاه به‏عنوان طراح، مشاور و مدير پروژه نرم‏افزارى اين نكته برايم مـحرز گـرديد كه يك نگرش نظام‏يافته كيفى كه همسو با‌ نيازهاى‌ كاربران و استفاده كنندگان باشد، موجود نيست و بين نياز كاربران و محصولات توليدشده فاصله زيادى است.

با يك جستجو و مقايسه روشمند ميان نرم‏افزارهاى توليدى توسط مراكزى كه تـجربه بـيشترى دارند و از‌ استانداردهاى‌ مشخصى‌ استفاده مى‏كنند و مراكزى كه براى‌ اولين‌ بار‌ قدم به اين عرصه مى‏گذارند، اين فاصله به‏خوبى احساس مى‏شود.

سامان بخشيدن به نظام يكپارچه كه تحت آن بتوان از كيفيت‌ نرم‏افزار‌ توليدشده‌ و انطباق آن بـا نـيازهاى كاربـران اطمينان حاصل نمود‌، امرى‌ اسـت كه در كوتـاه مـدت مشكل و در مواردى غير ممكن است؛ زيرا ضعف يك نرم‏افزار بستگى به موارد متعددى‌ دارد‌ كه‌ از آن جمله مى‏توان به موارد ذيل اشاره كرد:

1. ناآشنايى‌ مديران با قـابليت‏هاى رايانـه و اسـتفاده نكردن از مشاوران خبره و با تجربه؛

2. ناآشنايى طراحان بـا نـياز كاربران و استفاده نكردن‌ از‌ جديدترين‌ برنامه‏هاى موجود در طراحى نرم‏افزار؛

3. ضعف برنامه‏نويسان و آشنا نبودن آنها با‌ آخرين‌ نرم‏افزارهاى مكمل و نسخه‏هاى جـديد؛

4. اسـتفاده نـكردن از سيستم‏هاى صحيح و يا هوشمند براى نمايه‏گذارى و فهرست‏گيرى از اطلاعات‌؛

5. نبودن‌ استانداردهاى‌ جـامع و مدون كه راهنماى مديران، طراحان و برنامه نويسان باشد.

در اين نوشتار‌، فقط‌ به‌ شرح و بيان قسمت آخر؛ يعنى نبودن يك استاندارد لازم بـراى كيفـت مـطلوب نرم‏افزارها مى‏پردازيم‌ و سعى‌ داريم‌ تا با الگو گرفتن از معيارهاى كيفى نـرم‏افزار بـرابر با مدل‏هاى بوهم ، مك كال‌(1)، ايزو‌، آژانس فضايى اروپا(2) و تجربيات شخصى، آنچه را كه براى كيفيت و مرغوبيت نرم‏افزار لازم‌ است‌، در‌ مـعرض اسـتفاده عـلاقه‏مندان قرار دهيم.

كيفيت چيست؟

ارائه يك تعريف ساده و روشن از كيفيت، سخت‌ و سنجش‌ آن غير ممكن مـى‏نمايد؛ ولى تـشخيص آن بـه‏راحتى امكان پذير است.(3)

به‏عنوان مثال‌، زمانى‌ كه‌ يك ماشين جديد به علت خرابى قطعات از كار مى‏افتد و يا يك بـرنامه رايانـه‏اى در‌ اجـراى‌ درست خود ناتوان مى‏ماند، مى‏توان كيفيت را در آنها تشخيص داد.

تعاريف‌ متعددى‌ در‌ باب كيفيت وجود دارد؛ امـا هـيچ كدام كافى نيستند؛ مثلاً در لغت‏نامه انگليسى اكسفورد، كيفيت‌ به‌ درجه‌ برترى و فضيلت تعريف شـده اسـت.(4)

سـازمان بين المللى استانداردها Standard OrganizationInternational ) ISO‌) در‌ سال 1986م در تعريف كيفيت مى‏گويد:

«كيفيت، يعنى تمامى خصوصيات ومشخصات يك محصول در بـاره تـوانايى‌ آن‌ در ارضاء نيازهاى تعيين شده».(5)

علامه دهخدا، «مرغوبيت» را مصدر جعلى مرغوب‌ به‏معناى‌: مـورد پسـند بـودن ، همه كس پسند بودن‌ و نوع‌ برتر‌ و بهتر از هر چيزى مى‏داند.(6)

سازمان دفاع‌ آمريكا‌ در سال 1985م كيفيت نـرم‏افزار را اينـ‏گونه تعريف كرده است : «كيفيت نرم‏افزار درجه‏اى‌ است‌ كه در آن مشخصات نرم‏افزار‌ قادر‌ به انجام‌ خـواست‏هاى‌ كاربـر‌ نـهايى مى‏باشد».(7)

ساختار استاندارد

توليد نرم‏افزار‌ با‌ كيفيت قابل قبول، نيازمند ساختارهاى استانداردى است كه بايد مـفيد و قـابل درك‌ بـوده‌، بر اصول عملى و دقيق استوار باشد‌. اين ساختار ضمن اينكه‌ جنبه‏هاى‌ اصلى و ضـرورى هـر پروژه‏اى را‌ در‌ بر مى‏گيرد، در قالب مجموعه‏اى از چارچوب‏ها و ضرورت‏ها نيز حداكثر انتخاب ممكن را‌ براى‌ مدير پروژه فراهم مى‏آورد كهـ‌ مـراحل‌ آن‌ از قرار ذيل‌ است‌:

- مرحله تعيين نيازهاى كاربر‌ (User‌ Requirements) ؛

- مرحله تعيين نيازهاى نرم‏افزار (Requirements Software) ؛

- مـرحله طـراحى معمارى (Design Architectural) ؛

- مرحله طراحى‌ تفصيلى‌ و توليد برنامه (Design Detailed) ؛

- مـرحله انـتقال‌ و واگـذارى‌ نرم‏افزار براى‌ بهره‏بردارى‌ (Transfer‌ of the Software) .

1. تعيين‌ نيازهاى كاربر:

اين مـراحل را مـى‏توان مرحله تعريف مسئله چرخه حيات ناميد، كه هدف از‌ آن‌، تدقيق يك فكر در مورد كارى‌ كه‌ بـايد‌ انـجام‌ گيرد‌ و انتظارى كه از‌ يك‌ نرم‏افزار وجود دارد.

مـتاسفانه بـيشتر مراكز و صـاحبان آثـار نـرم‏افزارى به علت مشكلات و پيچيدگى

12 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

13 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10