Skip to main content
فهرست مقالات

کاستی ها و کارکردهای نرم افزارهای معجم فقهی، معجم عقایدی

نویسنده:

(4 صفحه - از 14 تا 17)

بی شک، در هر حرکت پویا و هدفمند، نقد و پالایش، رکنی اساسی به شمار می‌آید و بیشترین خدمت را در کارآمدسازی آن حرکت انجام می‌دهد. همچنین شکی نیست که پژوهشگران دینی از نرم‌افزارهای علوم اسلامی بهره‌های فراوان و چشمگیری برده‌اند؛ ولی آنچه در این میان قابل انکار نیست، کاستی‌هایی است که در این برنامه‌ها مشاهده می‌شود. هدف از نگارش چنین مقالاتی ضمن بیان نقاط قوت و برتری این نرم‌افزارها، یادآوری این کاستی‌ها به تولید کنندگان این محصولات است. باشد که با ارزیابی دقیق‌تر، شاهد پدید آمدن نتایج ارزشمندی در این حوزه باشیم. نرم افزارهای «معجم فقهی» و «معجم عقایدی» دو محصول از «مرکز معجم فقهی» است. اگرچه این مرکز محصولات دیگری را هم ارائه کرده، ولی این دو برنامه، به دلیل ویژگی‌های خاص خود، در میان محصولات این مرکز بیشتر خودنمایی می‌کند. در این مقاله، طی دو بخش به بررسی و نقد این دو برنامه می‌پردازیم.

صفحه: از 14 تا 17
14 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

15 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

امتيازات مشترك

معجم فقهى و معجم عقايدى، مشتمل بر ويژگـى‏ها و مـزيت‏هايى است كه در آغاز سخن، اين امتيازات كارآمد را از نظر مى‏گذرانيم.

1. كتابخانه‏اى بزرگ

نرم‏افزار معجم فقهى در بردارنده‌ حدود‌ 3063‌ عنوان كتاب، و نرم‏افزار معجم عقايدى‌ با‌ در‌ برداشتن 700 عنوان كتاب در 2518 جلد، كتابخانه‏اى بزرگ را در اختيار پژوهشگران قـرار مـى‏دهد.

بسيارى معتقدند كه نرم افزارهايى اين‌ چنين‌، هيچ‏گاه‌ جايگزين كتاب نخواهند شد؛ ولى با توجه به‌ هزينه‌ بالاى خريد كتاب و امكانات مناسب جستجو و دسترسى سريع به خواسته پژوهشى و همچنين در اختيار قـرار دادن كتـاب‏هاى نـاياب در‌ بازار‌ كتاب‌، اين گونه برنامه‏ها مـى‏توانند بـه عـنوان مكمل خوبى در كنار‌ كتابخانه‏هاى سنتى خودنمايى و ايفاء نقش كنند.

2. گزينش و چينش كتاب‏ها

تلاش سازندگان اين مجموعه آن بوده كه مهم‏ترين كتاب‏ها‌ را‌ در‌ هر بخش گـردآورى كرده و در كنـار مـنابع مادر و كهن هر دانش‌، برخى‌ تحقيقات جديد و كتـب پر اهـميت در آن زمينه را نيز ارائه نمايند.

برخى از كتاب‏هاى موجود‌ در‌ نرم‏افزار‌، از روى نسخه‏هاى خطى موجود در كتابخانه‏هاى معتبر حروف‏چينى شده و در اختيار‌ كابران‌ قرار‌ گرفته اسـت. هـمچنين بـرخى از كتاب‏هاى اين مجموعه، عناوين نايابى هستند كه به علت‌ تجديد‌ چاپ‌ نـشدن، مورد نياز بازار دانش بوده است. البته در گزينش كتاب‏ها كاستى‏هايى هم وجود‌ دارد‌ كه در بخش اشكالات به آن اشاره مى‏شود.

3. قـابليت‏هاى تـخصصى

امـكانات موجود در‌ اين‌ نرم‌ افزارها به طور چشمگير توانايى مطالعه‏اى و پژوهشى كاربـر را بـالا مى‏برد.

امكان مطالعه متن‌ كتاب‏ها‌، جستجو در كلمه، كلمات و يا جمله جمله، محدود كردن دامنه كتب، فيش‏نويسى و تنظيم‌ آنـها‌ در‌ مـوضوعات اصـلى و فرعى، ذخيره فيش‏ها و مطالب، امكان چاپ نتايج جستجو، شرح واژه‏هاى فقهى بـه عـربى‌ و انـگليسى‌، قاموس صحاح جوهرى، معجم روات، ارائه اسامى مؤلفان و ابزارهاى تغيير خط و رنگ‌، از‌ جمله‌ قابليت‏هاى كارآمد اين بـرنامه‏ها بـه شـمار مى‏آيند.

4. ارائه نسخه‏هاى جديد

ارائه نسخه‏هاى جديد يك نرم‏افزار‌، نشانه‌ تلاش‌ و پويايى سازندگان اين محصولات است. بر خلاف بـرخى مـراكز كه با وجود‌ گذشت‌ سال‏ها از ارائه محصول خود و همچنين اشكالهاى مشهود در آن، كمترين تلاشى را براى بـر طـرف‌ كردنـ‌ كاستى‏هاى آن انجام نمى‏دهند. نسخه اول معجم فقهى در سال 1412ق و نسخه‌ دوم‌ آن در سال 1416ق و نسخه سوم در‌ سال‌ 1421‌ق بـه بـازار عرضه شد. گفتنى است كه‌ نرم‏افزار‌ معجم عقايدى موجود، به نام نسخه مـقدماتى و تـجربى عـرضه شده است.

كاستى‏هاى مشترك‌

نرم‏افزارهاى‌ ياد شده علاوه بر مزيت‏هايى‌ كه‌ گفته شد‌، كاستى‏هايى‌ نيز‌ دارنـد كه بـايسته است در روند‌ اصلاح‌ آنها بر طرف گردند. اين كاستى‏ها عبارت‏اند از:

1. حروف‏چينى غير اصـولى و نـامرتب‌

اشـكال‏هاى‌ مرتبط با اين موضوع را مى‏توان‌ در دو مورد ذيل‌ بر‌ شمرد:

- در اين نرم افزارها‌ برخى‌ قواعد حروف‏چينى رعايت نشده اسـت؛ بـه طـور مثال، علامت‏هاى سجاوندى از كلمه پيش‌ از‌ خود فاصله دارد و در بعضى‌ موارد‌ نيز‌ كلمات بـه هـم‌ متصل‌ شده است.

- انتهاى سطرها‌ با‌ يكديگر تراز نيست.

- غلطهاى تايپى در اين نرم‏افزارها به مقدارى فراوان اسـت كه بـه‌ وضوح‌ نشانگر تساهل در اين زمينه و بيانگر‌ عدم‌ بازنگرى و تصحيح‌ متون‌ است‌.

با وجـود اينـكه نسخه‌ سوم اين نرم‏افزار توليد شده است، ولى هـنوز اين كاسـتى اصـلاح نشده است.

- افتادگى كلمات‌ و در‌ برخى موارد يك سـطر از مـتن‌، از‌ ديگر‌ كاستى‏هاى‌ آن‌ به شمار مى‏رود‌.

- يكى‌ ديگر از اشكال‏هاى موجود، ارائه برخى حروف در شكل مـتفاوت اسـت؛ مثلاً حرف ياء در آخر‌ بعضى‌ كلمـات‌ بـه صورت « ي » آمـده و بـعضى مـوارد هم بدون‌ نقطه‌ عرضه‌ شده‌ اسـت‌. اينـ‌ امر، مشكلاتى در روند جستجو ايجاد كرده است. نمونه ديگر، واژه «رحمن» است كه گاهى بـدون الف و در بـعضى موارد به صورت «رحمان» درج شده اسـت.

2. نبود‌ فهرست در بسيارى از كتـاب‏ها

16 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

17 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10